نظام انتخاباتی هر کشور، تعیین کننده قانون بازی و رقابتی است که میان گروه‌های مختلف سیاسی در جریان است؛ چرا که قانون انتخابات، تعیین کننده نحوه توزیع قدرت میان احزاب و گروه‌های سیاسی در هر جامعه است. (اولویه ایل)
قرار است تا چند صباح دیگر انتخابات "ریاست جمهوری" در کشور برگزار شود. بدون تردید این انتخابات مهمترین واقعه سیاسی در سال جاری و در آینده پیش روی کشورمان خواهد بود، بنابراین از اهمیت و حساسیت زیادی برخوردار است.
صداهای فراوانی که تازگی هم ندارد به گوش می‌رسد که حکایت از تهی بودن مضمون انتخابات ریاست جمهوری در کشور دارد و باعث تضعیف پشتوانه مردمی آن شده است. یادداشت پیش روی قصد دارد با ذکر دلایلی مختصر و کوتاه به این پرسش پاسخ دهد که چرا انتخابات اهمیت دارد و چرا باید در انتخابات شرکت کرد؟
۱) انتخابات راهکاری مناسب برای استمرار نظم و ثبات اجتماعی
واضح و روشن است چنانچه رقابت قانونمند میان گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی وجود نداشته باشد زندگی جمعی ونظام اجتماعی از هم می‌پاشد. انتخابات این اجازه و امکان را به همه گروه‌های سیاسی می‌دهد که با اتکا به پایگاه اجتماعی‌شان نقشی در قدرت و حکومت داشته باشند و با رعایت قوانین انتخابات، فضایی صلح‌آمیز و عاری از خشونت برای فعالیت‌های سیاسی خود بسازند. چنانچه نقش و جایگاه انتخابات در کشور نادیده گرفته شود، جنگ داخلی، کودتا، اغتشاشات سیاسی و حتی انقلاب راهکارهای دیگری هستند که در مقابل مکانیسم انتخابات قرار دارند.
۲) انتخابات منبعی برای مشروعیت
بر اساس نظریه غالب در سیاست امروز، تنها ملاک مشروعیت حکومت، خواست و رضایت افراد است و اساساً دموکراسی دربردارنده چند مولفه کلیدی است که حق اعمال حاکمیت از سوی مردم از جمله آنهاست. مردم دارای حق حاکمیت ملی و حق تعیین سرنوشت هستند که از طریق مجرای گزینش و انتخاب، این حق را استیفا می‌نمایند و به تبع آن مشروعیت حاکمان تثبیت می‌شود. و همانطور که در یادداشت و مطلب دیگرم که روز سه‌شنبه مورخ ۶ سنبله ۹۸ تحت عنوان (مشروعیت و نبرد امارت و جمهوریت) در روزنامه «افغانستان ما» چاپ و منتشر شد بدان پرداختم، در انتخابات پیش روی که جدال نفس‌گیر دو نظام امارت و جمهوریت خواهد بود، نتیجه اصلی آزمون و آزمایش انتخابات، مشروعیت جمهوریت است.
۳) انتخابات مهمترین تجلی مردم‌سالاری
دموکراسی و مردم‌سالاری وقتی محقق می‌شود که هم کسانی که خود را کاندیدای مردم می‌کنند کثیر و متنوع و دارای برنامه‌های گوناگون باشند و هم مردم در میان گزینه‌های گوناگون دست به انتخاب بزنند. بنابراین هرچه دامنه و گستره اختیار و انتخاب مردم وسیع‌تر باشد مردم‌سالاری بیشتر تحقق یافته است.
۴) انتخابات راهی برای رشد عقلانیت سیاسی و اجتماعی
انتخابات یکی از نمادهای توسعه سیاسی است. انتخابات این فرصت را به احزاب و تشکل‌های سیاسی می‌دهد تا کارآمدی و توانایی خود را تمرین و آزمایش کنند و ببینند که قطعا حضورشان چه اندازه در جامعه تاثیرگذار است و از سوی دیگر انتخابات جلوه‌ای از حضور و مشارکت سیاسی مردم است. این نکته را نیز نباید فراموش کرد که شهروندان در امور مربوط به زندگی جمعی با آزادی اراده، دست به انتخاب زده و اینگونه بر انبار ذخیره تجارب خویش می‌افزایند که این امر سبب رشد سطح عقلانیت سیاسی و اجتماعی مردم است.
۵) انتخابات راهکاری مناسب برای چرخش نخبگان
انتخابات، همواره خون و نفس تازه‌ای به پیکره دولت و حکومت تزریق کرده و مانع از آن می‌شود که بروکرات‌های حرفه‌ای در مناصب خود رسوب کنند و مانع از چرخش نخبگان سیاسی شوند، در غیر این صورت این افراد باعث انسداد شریان دولت می‌شوند و راه را برای نیروهای تازه نفس مسدود می‌کنند. مشکل اساسی کشورهای تازه به استقلال رسیده قفقاز و آسیای مرکزی پس از سقوط جماهیر شوروی نیز در همین موضوع بود که امکان چرخش نخبگان سیاسی در آن کشورها بسیار سخت و یا غیرممکن شده بود که نتیجه آن وقوع انقلاب‌های رنگی در آذربایجان، اوکراین و قرقیزستان شد.
آنچه ذکر شد مروری کوتاه و مختصر بر فلسفه وجودی انتخابات در نظام جمهوریت بود، در پایان این یادداشت ذکر این نکته مناسب است که آنچه اهمیت دارد اصل انتخابات است نه نتیجه آن؛ تقویت فرایند دموکراسی و مردم‌سالاری، مسیر پیشرفت و توسعه را برای مردم و کشورمان هموارتر می‌کند.