بر اساس تئوری‌های اقتصادی و واقعیت جوامع؛ چرخ‌های مالی و صنعتی اقتصاد هر کشوری بر پایه مزیت نسبی آن سرزمین به گردش در می آید. در یک کشور مانند عربستان ذخایر عظیم نفتی وجود دارد و دالرهای نفتی رونق و رفاه اقتصادی ایجاد کرده و معاش مردم را سامان می‌دهد. یک کشور معادن مختلف زیر زمینی مانند ذغال سنگ، مس، قلع، اورانیوم و... دارد. یک کشور هم مثل پرو، بولیوی و کلمبیا بزرگترین تولید کنندگان کوکائین هستند. براساس گزارش سازمان ملل، حدود 29 هزار هکتار از اراضی بولیوی در چند سال اخیر به کشت گیاه کوکا اختصاص داشته است. به گفته کارشناسان اقتصادی، دلیل روی آوردن کشاورزان بولیویایی به کشت کوکا را می‌توان بازدهی مالی سریع، وزن سبک، چهار بار برداشت محصول در سال و وفور دالرهای آمریکایی در این تجارت دانست که تبدیل به یک منبع درآمد با ارزش در اقتصاد پر تورم بولیوی شده است. در واقع مهمترین عامل شکست جامعه بین‌المللی در حل مسئله قاچاق مواد مخدر، مزایای تجاری  و منافع بعضی دولت‌های تولیدکننده، توزیع کننده و کشورهای ترانزیت است که از این رهگذر، برغم از بین رفتن انسان‌ها، به تجارت پرسود قاچاق مواد مخدر روی آورده اند.
افغانستان نیز با توجه به شرایط و موقعیت فعلی که دارد ناخواسته کشت و صادرات مواد مخدر به یکی از مزیت‌های نسبی آن تبدیل شده است. هر چند به نظر قوانین ملی و بین المللی عملی خلاف قانون است، اما حقیقتی است که فعلا پشتوانه اقتصاد افغانستان شده است و پردآمدترین محصول کشور می‌باشد. افغانستان با وجود معادن و ذخایر عظیم زیرزمینی مانند؛ طلا، نقره، قلع، اورانیوم، مس، آهن، ذغال سنگ و... اما به دلیل پر هزینه بودن و عدم امنیت در استخراج آنها و عدم زود بازده بودن آن به لحاظ اقتصادی باعث شده تا مردم به چیزی روی آورند که تمام هزینه‌ها و سختی‌ها را جبران نمایند و دالرهای نقدی را به جیبشان سرازیر نماید و آن چیزی جز کشت و صادرات تریاک و گیاهان مخدر نیست.
شرایط استراتژیکی و جغرافیایی افغانستان باعث شده است تا کشور در یکی‌ از سه‌ منطقه‌ اصلی‌ تولید مواد مخدر جهانی‌ یعنی‌ منطقه‌ هلال‌طلایی‌ قرار دارد. منطقه‌ هلال‌ طلایی‌ بخش‌هایی‌ از افغانستان‌ و پاکستان‌ تا هند را در برمی‌گیرد. (دو منطقه‌ مهم‌ دیگر در امریکای‌ مرکزی‌ و جنوب‌ شرق‌ آسیا، موسوم‌ به‌ مثلث‌ طلایی‌ می‌باشند) در هندوستان‌ تولید مواد مخدر قانونی‌ و تحت‌ نظارت‌ دولت‌ است‌ . حجم‌ زمین‌های‌ زیر کشت‌ خشخاش‌ در این‌ کشور 22799 هکتار می‌باشد که‌ هند را در زمینه‌ کشت‌ قانونی‌ مواد مخدر در مرتبه‌ دوم‌ پس‌ از ترکیه‌ قرار می‌دهد. اما مهمترین‌ نقاط‌ تولید مواد مخدر کشور پاکستان‌ و به‌ویژه‌ افغانستان‌ می‌باشد. حجم‌ مواد مخدر تولید شده‌ در این‌ منطقه‌ بیش‌ از پنج هزار تن‌ می‌باشد که‌ بخش‌ اعظم‌ آن‌ از مسیر ترکیه‌ راهی‌ بازارهای‌ مصرف‌ اروپا و آمریکا می‌شود.
تجارت مواد مخدر، یکی از پرسودترین تجارت‌ها در جهان است. ﺑﺮ اﺳﺎس آﻣﺎرﻫﺎی ﻣوجود، ﻣﯿﺰان درآﻣﺪ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر، ﺳﺎﻻﻧﻪ ۶۰۰ ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﻣﻌﺎدل ﻫﺸﺖ درﺻﺪ ﺣﺠﻢ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ.  رونق این تجارت از یکسو ناشی از افزایش تقاضا برای مصرف مواد مخدر است و از سوی دیگر با درآمد نجومی حاصل از این تجارت مرگبار نیز ارتباط دارد. بر اساس جدیدترین گزارش سازمان جهانی مواد مخدر که ژوییه سال 2017 توسط دفتر مقابله با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (UNODC ) ارائه شد؛ تولید تریاک در حال افزایش و بازار کوکائین بسیار پر رونق است. در سال 2016، تولید جهانی تریاک در مقایسه با سال پیشتر، سی درصد افزایش یافت. این گزارش همچنین به گسترش بازار کوکائین اشاره می‌کند که از سال 2013 تا 2015 کشت بوته کوکا، به دلیل رشد کشت آن در کلمبیا، تا 30 درصد افزایش یافت.  یکی از پرسودترین تجارت‌های مواد مخدر مربوط به تجارت کوکایین است.
در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن، آﻣﺎرﻫﺎی رﺳﻤﯽ در آﻣﺮیکا ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﻣﯿﺰان ﺧﺮید و ﻓﺮوش و ﺗﺠﺎرت داﺧﻠﯽ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر در آﻣﺮیکا ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ۱۹۰ ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر اﺳﺖ. ﻣﯿﺰان ﺧﺮید و ﻓﺮوش ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر در آﻣﺮیکا ﺑﻪ ﺣﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ روی ۷۵ درﺻﺪ دﻻرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در داﺧﻞ این کشور رد و ﺑﺪل ﻣﯽ ﺷﻮد، آﺛﺎر ﻣﺎده ﻣﺨﺪر ﮐﻮﮐﺎﺋﯿﻦ دیده ﻣﯽﺷﻮد. پس از آمریکای شمالی ، اروپا دومین بازار فروش کوکائین است. انگلیس و اسپانیا ،ایتالیا، آلمان و فرانسه در فهرست بزرگترین مصرف کنندگان کوکائین قرار دارند. پس از حشیش ، کوکائین دومین ماده مخدر غیرقانونی مصرفی در اروپا به ویژه در غرب این قاره است .  تاکنون میلیاردها دالر صرف مبارزه با قاچاق مواد مخدر شده است و هزاران نفر در راه مبارزه با این تجارت مرگبار ، جان خود را از دست داده اند.
امروزه به برکت علم اصلاح ژنیتیکی گیاهان؛ در جنوب‌ و جنوب‌ شرق‌ افغانستان‌ هزاران کشاورز و خانواده‌های روستایی در مزارع‌ کشت‌خشخاش‌ به روش‌های جدید فعالند و سالانه‌ بیش از 5000 تن‌تریاک‌ در ده‌ها آزمایشگاه‌ مدرن‌ و دور از دسترس‌ دولت‌های‌ افغانستان‌ و پاکستان‌ به ‌هرویین‌ و مرفین‌ تبدیل‌ می‌شود و راهی‌ اروپا می‌شود. به‌ گزارش‌منابع‌ سازمان‌ ملل‌ متحد 80% هرویین‌ توزیع‌ شده‌ در اروپا در افغانستان‌ به‌ عمل‌ می‌آید و از ترکیه‌ به ممالک‌ مختلف‌ اروپایی‌ ارسال‌ می‌گردد.
اقتصاد زیر زمینی اما بسیار گسترده و قدرتمند مواد مخدر حتی جریانات سیاسی و اقتصادی کشور را نیز متاثر از خود کرده است و باعث شده تا تمام فعالیت‌های مدیریتی رسمی‌او غیر رسمی‌اافغانستان در لایه‌های زیرین اقتصاد آغشته به دالرهای مواد مخدر باشد. هر چند این امر به خودی خود انحراف اقتصاد از مسیر اصلی تولید و اشتغالزایی حقیقی است اما در نمی‌اتوان این حقیقت را که دالرهای مواد مخدر پشتوانه اقتصاد افغانستان شده است را نادیده گرفت. زیرا بخش غیر رسمی‌او زیر زمینی اقتصاد افغانستان بر بخش حقیقی و تولیدی و رسمی اآن پیشی گرفته است. از این رو است که می‌توانیم بگوییم که امروزه غوزه‌های تریاک پشتوانه اقتصاد افغانستان شده است. در این میان شاید راه حل مناسب ایجاد سازوکاری برای هدایت این مسئله مواد مخدر به سمت و سویی که به اقتصاد کشور کمک کند، باشد نه لزوماً اتخاذ سیاست سرکوب که بارها شاهد بی نتیجه ماندن آن بوده ایم.