مقدمه
کم کم به هیجانات برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و واقعی‌تر شدن فضای انتخاباتی، تمرکز روی پلان‌ها و برنامه‌های سیاسی، اقتصادی، امنیتی و رفاهی نامزدان انتخاباتی، پرسش‌ها و جستجوگری شهروندان در مورد شخصیت، کارنامه، توانایی و ظرفیت ‎های علمی، مدیریتی، تعهد و صداقت نامزدان انتخاباتی و مانند آن نزدیک و نزدیک ‎تر می‌شویم. برهمین اساس تردیدها، جستجوگری‌ها و تحلیل و تفسیرهای انتخاباتی رونق بازار رسانه ها، مجامع و نهادهای مدنی و مطبوعاتی شده است. بربنیاد چنین فهم و تحلیل، ضرورت پرداختن به پلان‌ها، برنامه‌ها و استراتژی‌های امنیتی، انکشافی، رفاهی و اقتصادی نامزدان اتخاباتی، بیش ازپیش مشهود و عینی گردیده است. به نظرمی‌رسدکه محورهای ذیل از مهم‌ترین موضوعات است که لازم است نامزدان انتخابات ریاست جمهوری برنامه‌ها و پلان‌های شان را درجهت حل موضوعات صورت بندی شده و جلب آرای شهروندان، ارایه نموده و در معرض داوری افکار عمومی قرار دهد.
امنیت
امنیت، اولین و مهم‌ترین موضوع است که به عنوان یکی از بنیادی ‎ترین فاکتورهای ملی، منطقه ای و بین المللی مورد توجه نامزدان انتخاباتی باید قرار بگیرد. اهمیت امنیت برای هیچ کسی پوشیده نیست که تنها درسایه ای آن می‌توان به برنامه‌های ملی و فرا ملی جامعه عمل پوشانده و رفاه و توسعه کشور را در ذیل آن، امکان پذیر و جستجو نمود. ولی در این میان تامین امنیت پایدار و برنامه ریزی برای ایجاد آن، از فاکتورهای مهم و حیاتی دیگر است که می ‎تواند پلان‌ها و برنامه ‎های نامزدان انتخاباتی را  به محک آزمایش و نقد بکشاند. بدون تردید تامین روابط کم تنش با همسایه‌ها، کشورها و دولت‌های منطقه ای و فرا منطقه ای، ارایه راهکارهای موثر جهت جلب همکاری و هم دلی آنان با برنامه ای صلح، امنیت و توسعه کشور، از مهم‌ترین فاکتورهای است که می تواند زمینه جلب آرای رای دهندگان را فراهم نماید. بنابراین توانایی ‎های مدیریتی و ظرفیت‌های شخصیتی نامزدان، جهت عملیاتی ساختن برنامه‌ها و پلان‌های اعلامی، یکی دیگر از فاکتورهای است که می‌تواند در زمینه کسب آرای مردم و شهروندان کشور مهم و موثر واقع شود. لذا امید می ‎رود که نامزدان  انتخاباتی به جای حاشیه های غیر ضروری جهت فرار از ارایه خویش در افکار عمومی و نقد و بررسی برنامه ‎های شان، به ارایه واقعی و عینی برنامه ‎های خویش در حوزه امنیت بپردازند تا مردم و شهروندان به افکار و اندیشه های امنیتی آنان دست یافته و به برنامه‌های برتر انتخاباتی رای دهند.
بیکاری
بیکاریکی دیگر از محورهای بسیار اساسی و جدی است که می‌تواند توانایی و ظرفیت‌های مدیریتی نامزدان انتخاباتی را محک زده و تحت آزمون و بررسی قرار دهد. بیکاری یکی از ریشه دارد ترین مشکل و از چالش‌های اساسی کشور و جامعه افغانستان است که از سالیان سال بدین سو دامنگیر کشور گردیده و از عوامل موثر در ایجاد ناامنی، کشتار، تخریب و تقویت جبهه‌‌‎های دشمن و گروه‌های دهشت افگن و تروریستی بوده است. اصولا نداشتن برنامه جهت رسیدگی به مشکل بیکاری، رسیدگی به برنامه‌های دیگر ملی را دچار اختلال نموده و اگر مورد توجه، برنامه ریزی و حل و فصل قرار نگیرد، تامین امنیت، پایداری‌های اجتماعی و معیشتی کشور به بن‌بست کشیده شده و در نتیجه با شکست و نابودی مواجه خواهد شد. ازهمین روی برنامه و پلان‌های نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، درعرصه رفع و یا کاهش بیکاری می‌تواند یکی از فاکتورهای جدی وموثر جهت کسب آرای شهروندان باشد که لازم است در عرصه رقابت‌های انتخاباتی ارایه شود. پلان رفع و یا محو بیکاری، روش‌ها و میکانیزم‌های اجرایی، تامین منابع و بودجه کافی، مطابقت با واقعیت‌های عینی جامعه و کشور، از شاخصه‌های می‌تواند باشد که در درست سنجی برنامه های ارایه شده از سوی نامزدان ریاست جمهوری و در نتیجه کسب آرای شهروندان موثر واقع شود.
مبارزه با فساد و تبعیض
مبارزه با فساد و تبعیض، یکی دیگر از محورهای قبل طرح در مبارزات انتخاباتی می‌تواند باشد که ضررت است نامزدان انتخابات ریاست جمهوری برنامه و پلان‌های شان را در جهت مبارزه با این دو پدیده، اعلان داشته و ظرفیت‌ها وتوانایی‌های شان را در این عرصه به معرض داوری و انتخاب مردم قرار دهند. پدیده فساد و بی‌عدالتی شاید یکی از ناگوارترین پدیده‌های کشور باشدکه وجاهت و حیثیت‌کشور را درعرصه بین‌المللی دچار تردید و بی اعتمادی‌ نموده و بسیاری از برنامه ‎های توسعه ای، انکشافی و اقتصادی کشور را در عرصه ملی به بن بست مواجه کرده است. فساد و تبعیض، اعتماد ملی را تخریب و برنامه ‎های رفاهی، اقتصادی و توسعه ای کشور را به بن بست جدی روبه رو نموده است. بودجه، امکانات و هزینه برنامه‌های ملی حیف و میل شده و ساختارها بربنیاد تبعیض، خویش خوری و جهت گیری ‎های خانوادگی، سمتی، قومی و تباری ایجاد شده و جایگاه شایستگی، فراست و کاردانی دچار اضمحلال و غیبت از عرصه ‎های اداری و حکومتی شده است. بدون شک تا زمان که برنامه‌ها و پلان‌های مدون، عینی و قابل تطبیق جهت مبارزه بافساد و بی عدالتی ارایه نشده و موفقیت‌های در این زمینه کسب نشود، تطبیق برنامه‌های حکومتی و غیر حکومتی دچار اخلال و نا موفقیت‌های جدی خواهد شد. در همین ارتباط ضروت است که نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، برنامه‌ها و پلان‌های قابل عمل شان را ارایه نموده و آن را در معرض داوری و انتخاب شهروندان قرار دهد.
محورهای دیگر اصلاحاتی
علاوه برموارد ذکر شده، محورهای اصلاحاتی دیگر نیز وجود دارد که براساس اولویت بندی‌های ملی، ضروت‌ها و مصالح عمومی می‌تواند در ایجاد شور و شعف انتخاباتی موثر واقع شده و درکسب آرای شهروندان تاثیرگذار باشد. به نظر می‌رسد که اصلاحات اداری از میان بسیاری از اولویت‌های ملی، از محورهای اساسی است که در ایجاد جنب و جوش‌های انتخاباتی، ایجاد رای و جهت ‎گیری‌های انتخاباتی تاثیرگذاری فوق العاده از خود به جا بگذارد. اصلاحات اداری به مهوم ملی آن، یک ضرورت و نیاز ملی است، ساختارهای اداری بخصوص در سطوح میانی مانند اداره ولایتی و ولسوالی کاملا غیر ملی و غیر تخنیکی ایجاد شده و بسیاری از اقشار متفاوت جمعیتی کشور از چتر ساختارهای اداری کشور دور مانده و فرصت‌های اداری به بخش کوچک از مردم که براساس روابط و چانه زنی‌های غیر مسلکی ایجاد شده است، اختصاص یافته است.
امتیازهای ملی نه به شهروندان که به اشخاص و مناطق خاصی تعلق گرفته و در عوض بسیاری از شهروندان اعم از اقوام پشتون، تاجیک، هزاره، ازبیک، نورستانی، قیرقیز، گوجر و سایر ملیت‌های ساکن کشور از چنین امکانات محروم مانده و زمینه‌های عصیان و نافرمانی‌های ملی را فراهم آورده است. بنابراین؛ لازم است که اصلاحات اداری بربنیاد معیارهای قانون اساسی به صورت جدی تعقیب گردیده و زمینه حضور وحاکمیت نظام را در تمامی ساحات کشور فراهم نموده و میکانیزم توزیع عادلانه منابع، فرصت ها و امتیازات کشور را برای تمامی شهروندان فراهم نماید. برنامه دقیق، قابل عمل و عینی در مورد اصلاحات اداری، می ‎تواند زمینه‌های جدی انتخاباتی را  تمهید نموده و در جهت ایجاد شور و شعف انتخاباتی و کسب آرای شهروندان موثر واقع شود.