صاحب امتیاز: محمد رضا هویدا

مدیر مسوول: محمد هدایت

سر دبیر: حفیظ الله زکی

چهارشنبه ۲۹ جوزا ۱۳۹۸

دانلود صفحات امروز روزنامه: 1 2 3 4 5 6 7 8

پوپولیسم؛ منبع مهم تهدید برای نظـام سیاسی افغانستان

-

پوپولیسم؛ منبع مهم تهدید برای نظـام سیاسی افغانستان

در سالهای اخیر مفهوم پوپولیسم بیش از گذشته در بازار سیاست جهانی باب شده است. هرچند نفس این کلمه برای مردم افغانستان تا حدودی ناآشنا به نظر میرسد؛ اما به لحاظ محتوایی پوپولیسم در سیاست ورزی افغانستان بسیار قوی ظاهرشده است. راست افراطی در اروپا، آمریکای شمالی، آمریکای لاتین و حتی در خاورمیانه بیش از همه از پوپولیسم سود برده است. خوشباوری به دموکراسی لیبرال در اروپا امروزه با ابهام و تردید روبرو شده است. اروپاییان امروزه بیشازپیش از ناحیه مهاجرین و پناهندگان احساس ترس و نفرت دارند و این موضوع باعث شده است که راستگرایان افراطی بیش از همه از این موضوع سود ببرند. به همین ترتیب راستگرایان آمریکای شمالی و لاتین از دو مفهوم نژاد و مذهب سود میبرند. ترامپ و بولسونارو دو نمونه برجسته از راست افراطی هستند که با رویکرد پوپولیستی در دو کشور پرجمعیت و قدرتمند قاره آمریکا به قدرت رسیدند. پوپولیسم در خاورمیانه در دو صورت نمود یافته است. ترکیه و ایران دو الگوی نژاد باوری هستند که در سالهای اخیر بیشتر در دام سیاستهای پوپولیستی افتادهاند. حزب عدالت و توسعه با استفاده از اسلام سیاسی و پانترکیسم تلاش مینماید تا در فضای دموکراتیک بتواند در برابر رقبای خود پیشی بگیرد. در ایران الگوی پوپولیسم در قالب رویکرد ایرانیت در مقابل دیگران تبلور مییابد. کشورهای عربی و شبهقاره نیز شاهد قدرت گیری پوپولیسم هستند که بیشتر در قالب تندروی مذهبی ظاهرشده است. افغانستان از چهل سال قبل در دامن سیاستهای پوپولیستی افتاده است که گاهی بعد مذهبی آن تقویت مییابد و گاهی رویکرد قومیبه خود میگیرد. بعد از سال 2001 افغانستان وارد مرحله جدید سیاسی گردید که بارزترین جلوه آن برقراری دموکراسی بود. بعد از 2001 تا اکنون افغانستان شاهد سه انتخابات ریاست جمهوری و سه انتخابات پارلمانی بوده است. نخبگان سیاسی کشور برای جذب افکار عامه افغانستان ترفندهای مختلفی را به کار بسته است که توزیع مستقیم پول، دادن وعده در باب گماشتن به ادارات دولتی، اصلاح گری و تبلیغات پوپولیستی قومگرایانه را دربرمیگیرد. کاربردیترین آنها همین پوپولیسم قوم مدارانه بوده است. پرسش اینجا است که پوپولیسم چگونه میتواند برای نظام سیاسی افغانستان بهعنوان یک تهدید به شمار رود؟
برای یافتن پاسخ به پرسش فوق ابتدا نیاز است که بافت جمعیتی کشور و ترکیب فرهنگی افغانستان موردبررسی قرار بگیرد.
الف- بافت جمعیتی: افغانستان از کشورهای چند قومیجهان به شمار میرود که این ناهمگونی یکی از منابع بیثباتی سیاسی در کشور به شمار میرود. در افغانستان دهها قوم، قبیله و طایفه زندگی دارند اما هیچکدام از آنها نمیتواند بهتنهایی واجد اکثریت شوند. هرچند در ادبیات سیاسی افغانستان بحث اکثریت و اقلیت مطرح میشود اما هیچگاه این مباحث صورت علمیو آماری و دقیق به خود نمیگیرد زیرا درصورتیکه بهطور دقیق و عادلانه مسأله جمعیت کشور بررسی شود، اسطوره دروغین اکثریت و اقلیت شکسته میشود و این موضوع برای برخی نخبگان سیاسی افغانستان قابلقبول نیست و از همین رو هیچگاه حاضر نمیشوند به جمعیت شماری متوسل شوند. این نخبگان صرفاً ادعای محض خود را بهعنوان سند و مدرک ذکر میکنند که گویا ما اکثریت هستیم و دلیلش این است که اگر اکثریت نیستیم پس چرا حکومت میکنیم؟ هرگاه به تاریخ سیاسی سایر کشورهای دیگر مانند روآندا و سوریه نگاه کنیم درمییابیم که مسأله حکومت کردن با موضوع اکثریت و اقلیت میتواند مصداق معکوس داشته باشد. با توجه به بافت جمعیتی کشور و نبود اکثریت قاطع در آن، میتوان گفت افغانستان یکی از الگوهای تنوع قومیدر جهان است که سیاست ورزی در آن بسیار دشوار است.
ب- بافت فرهنگی: افغانستان به همان میزانی که از تنوع قومیو نژادی برخوردار است، به همان پیمانه از تنوع فرهنگی نیز برخوردار است. بهصورت رسمیافغانستان یک کشور اسلامیاست اما در درون آن مذاهب مختلف وجود دارد که در افغانستان مهمترین آنها مذهب حنفی، مذهب جعفری و اسماعیلیه هستند اما فرقههای دیگر مانند صوفیان و در سالهای اخیر وهابیت و سلفیسم نیز در زمره این ترکیب فرهنگی محسوب میشود که روند سیاست ورزی و مدیریت کلان کشوری را با چالش متعدد روبرو مینماید. علاوه بر تنوع مذهبی در افغانستان، زبان نوشتاری و تکلمیمردم افغانستان نیز پیچیده و گوناگون است. مهمترین زبانهای که در افغانستان کاربرد دارد عبارتاند از فارسی-دری، پشتو، ازبکی، بلوچی و پشه ئی و لهجههای متعدد زبانی دیگر که در گوشه و کنار افغانستان به حیات خود ادامه میدهند.
بافت طبیعی-جغرافیایی: افغانستان یکی از کوهستانیترین کشورهای جهان به شمار میرود. سلسله کوههای پامیر، هندوکش و بابا و شاخههای آن باعث گردیده است که میان بخشهای مختلف افغانستان راههای دشوار گذر شکل بگیرد و این موضوع باعث دوری کتله های جمعیتی افغانستان از هم دیگر شده است که درنتیجه واگرایی بیشتر را دامن زده است. در کشورهایی که در عین کوهستانی بودن از زیرساختهای ضعیف برخوردار است و یا حتی فاقد آن باشد، این موضوع برای حملو نقل و ارتباطات درونی آن کشور موجد مشکلاتی میشود که علاوه بر اضرار اقتصادی میتواند در امر برقراری ارتباط میان مردم و حکومت و یا بخشهای مختلف جامعه مشکلساز باشد.
با توجه به این سه دلیل عمده میتوان گفت رویکردهای پوپولیستی اعم از قومگرایی و تندروی مذهبی برای آینده نظام سیاسی خطرناک است. در هفته گذشته میان نمایندگان ملت در ولسی جرگه نزاع سیاسی و حتی زدوخورد فیزیکی درگرفت. اصل ماجرا بر سر گزینش رئیس مجلس نمایندگان صورت گرفت. میر رحمان رحمانی و کمال ناصر اصولی افرادی بودند که برای احراز کرسی ریاست مجلس خود را کاندیدا کرده بودند و درنتیجه هیچکدام نتوانستند بدون جنجال به این سمت برسند. اصولی باسابقه نمایندگی خود در مجلس نمایندگان تبدیل به یک چهره شناختهشده پوپولیسم در افغانستان شده است. وی بر آن است که یک قوم بومیاما بقیه مهاجر هستند و باید حرف شنوی قوم خاص را داشته باشند. وی و تعداد از نخبگان سیاسی افغانستان بر این هستند که میتوانند با پوپولیسم سکان سیاست و قدرت را در دست داشته باشند. رویکردهای پوپولیستی در کوتاهمدت میتواند برای بسیج افکار بخش از جمعیت کشور در راستای سیاستهای خاص مؤثر باشد اما در عین زمان میتواند شیرازه وحدت ملی نیمبند را از هم بگسلاند. طی سالهای گذشته برای استحکام وحدت ملی به لحاظ نمادین گامهای اساسی برداشتهشده است که مهمترین آن قانون اساسی فعلی کشور است اما پوپولیسم دشمن وحدت ملی در افغانستان است. سیاستهای پوپولیستی میتواند شکافهای قومیو مذهبی را در کشور تقویت نماید و در صورت برجسته شدن این شکافها، شعلههای آتش جنگ داخلی و تنشهای فرقهای در افغانستان افروخته خواهد شد که میتواند توسعه سیاسی کشور را برای چندین دهه به عقب ببرد.

دیدگاه شما