پول یک پدیده اجتماعی است و تولد آن مستلزم وجود روابط اجتماعی و زندگی مدنی می‌باشد. به عبارت دیگر پول معلول محترم بودن مالکیت خصوصی، تقسیم کار و ضرورت مبادله و انتفاع از مجرای آن است؛ از این رو در اندیشه‌های سوسیالیستی پول جایگاه چندانی ندارد. به لحاظ تاریخی نیز در می‌یابیم که ساختارهای متفاوت اجتماعی، هدف استفاده از پول را تعیین کرده است. مثلا در نظام فئودالی (ارباب-رعیتی) مورد استفاده آن خرید کالا و خدمت است؛ در حالی که در نظام سرمایه داری عمده کاربرد آن پرداخت اجاره بها می‌باشد.
برخی بر این باوراند که در کنار اختراع چرخ و خط، اختراع پول مسیر تاریخ بشر را عوض کرده است. در جوامع بدوی یک فرد تولیدات و خدمات مازاد بر نیازهای خود و خانواده اش را در بدل دریافت کالا و خدمت فرد دیگر معاوضه می‌کرد. در حقیقت پرداخت و دریافت کالا برای طرفین معامله به طور همزمان انجام می‌گرفت. پس از گذشت مدت زمانی، انسان‌ها به این نتیجه رسیدند که کالاهای مشخصی را به عنوان پول به کار بگیرند، زیرا مبادلات پایاپای هزینه‌های زیادی را بر جامعه تحمیل می‌کرد؛ هزینه ای که ما امروزه از آن به «هزینه اجتماعی» یاد می‌کنیم. دلایل نارسایی کاربرد تهاتر را در اقتصاد مدرن توضیح می‌دهیم:
الف) یک کارفرما در قبال دریافت خدمت نیروی کار نمی‌تواند انواع کالاها و خدمات مورد نیاز او را تامین کند.
ب) در یک نظام پایاپای، واحد مشترکی برای اندازه گیری ارزش کالاها و خدمات وجود ندارد. به عبارتی عمل مقایسه بین دو کالا یا خدمت مشکل می‌شود. همچنین محاسبه سود، زیان، درآمد و اقلام مختلف یک ترازنامه و مقایسه بین بازدهی دو پروژه که از خصوصیات اقتصاد دنیای مدرن است امکان پذیر نمی‌باشد.
ج) همیشه احتیاجات طرفین معامله متقارن و متوازن نیست. تقارن نیازها یعنی فرد دارای کالای مازاد باید دقیقا فردی را پیدا کند که دارنده کالای مایحتاج او باشد و بالعکس. توازن نیازها یعنی کالای فرد اول از نظر ارزش با کالای فرد دوم برابر باشد؛ زیرا در صورت تقسیم ناپذیری کالا ممکن است یکی از طرفین معامله متضرر شود.
د) در یک نظام پایاپای وسیله ای برای ذخیره ارزش که دارای قدرت نقدشوندگی بالا باشد وجود ندارد. گرچه برخی از کالاها نظیر زمین ذخیره ارزش می‌کنند ولی مهمترین مزیت پول قدرت بالای نقدشوندگی آن است.
خلاصه آن که مسائل فوق بشر را به سمت مکانیزم تسهیل مبادلات و اختراع پول سوق داد.
1-پول کالایی
در گذشته هر جامعه ای متناسب با فرهنگ و ساختار جغرافیایی خود برخی از کالاها را به عنوان واسطه مبادله انتخاب می‌کردند. مثل نمک، پوست، سنگ‌های قیمتی، صدف، پشم و... ولی برخی از مشکلات مانند احتیاجات مصرفی به پول کالا، صعوبت در حمل و نقل به دلیل وزن و حجم بالا، هزینه انبارداری و حفاظت، تلف شدن و... سبب شد پول کالایی جای خود را به پول فلزی دهد.
2-پول فلزی
الف) سیستم دو فلزی بدون رابطه مشخص
در این دوره طلا و نقره به عنوان پول رسمی‌در قالب شمش و سکه ضرب زده شدند ولی بین دو پول هیچ رابطه مشخصی ثابت و برقرار نبود. ارزش نسبی این دو فلز را مکانیزم بازار (عرضه و تقاضای طلا و نقره) تعیین می‌کرد که در حقیقت نوسانات شدید ارزش پول فلزی به خاطر کمبود یا افزایش طلا یا نقره سبب شد کشورها این سیستم را اصلاح کنند.
ب) سیستم دو فلزی با رابطه مشخص
در این حالت دولت رابطه ثابت و مشخصی را بین پول طلا و پول نقره تعریف می‌کند. علی رغم برتری این سیستم نسبت به قبل، قانون گرشام کیفیت منسوخ شدن آن را توضیح می‌دهد.
قانون گرشام: پول بد (دارای ارزش نسبی کم؛ نقره)، پول خوب (دارای ارزش نسبی بالا؛ طلا) را از دور معاملات خارج می‌کند.
ج) سیستم تک فلزی
در این دوره دولت‌ها فلز مشخصی؛ طلا یا نقره را با وزن و عیار مشخصی پول رسمی‌کشور اعلام می‌کردند.
3- پول کاغذی
الف) پول کاغذی با پشتوانه کامل
با رواج پول فلزی (سکه‌های طلا یا نقره) به عنوان واسطه مبادله، مکان‌هایی به منظور نگهداری از این سکه‌ها به وجود آمدند. افراد و شرکت‌ها به دلیل ترس از خطر سرقت، سکه‌هایشان را به این مکان‌ها تحویل می‌دادند و در مقابل آن کاغذی را به عنوان رسید دریافت می‌کردند. این مکان‌ها موظف بودند به محض ارائه رسید از سوی خود فرد یا فرد دیگری معادل آن سکه یا شمش طلا پرداخت کنند.
رواج رسیدها در انجام معاملات سبب شد تنها عده ی کمی‌از مردم برای تبدیل آن‌ها به طلا به صرافی‌ها مراجعه کنند و خود رسیدها واسطه مبادله قرار گرفتند.
ب) پول کاغذی با پشتوانه نسبی
صرافی‌ها دریافتند به دلیل عدم مراجعه یکبارگی صاحبان رسیدها، همواره مقداری طلا در صندوق صرافی باقی می‌ماند. این پدیده بانک‌ها را وسوسه کرد در ازای طلای باقیمانده رسید چاپ کرده و به مردم قرض با بهره بدهند. نتیجه آن شد که در صورت مراجعه تمامی‌صاحبان رسیدها، طلای موجود فقط جوابگوی نسبتی از ارزش هر رسید بود.
ج) پول اعتباری یا پول کاغذی بدون پشتوانه
دولت‌ها پس از آن که به قدرت نشر پول و اثرات سیاسی-اجتماعی آن واقف گشتند، نشر آن را از وظایف انحصاری دولت قرار دادند. در این مرحله پشتوانه پول نه طلا بلکه اعتباری است که دولت از نقطه نظر قانونی برای آن خلق می‌کند، منتها در ارزش نسبی یک واحد پولی نسب به نظایر آن ( مثلا دالر نسبت به افغانی) عواملی چون ثبات سیاسی و قدرت اقتصادی چون حجم تولید، ذخایر طلا و ارز، درجه توسعه یافتگی و سیاست‌های پولی، مالی، تجاری و ارزی دخیل است. دلایل ترویج پول اعتباری را مرور می‌کنیم:
الف) روند تسهیل مبادلات با هزینه کمتری انجام می‌گیرد. ماده اولیه پول‌های امروزی ارزش چندانی ندارند، در حالی که هزینه استخراج طلا و نقره برای جامعه گاهی سرسام آور است و منابع را از تولید کالاهای ضروری منحرف می‌نماید. 
ب) اگر چاپ پول تنها با پشتوانه طلا و نقره صورت بگیرد، قطعا حجم آن متناسب با حجم طلا و نقره موجود کاهش و یا افزایش می‌یابد. در حالی که امروزه یکی از متغیرهای تاثیرگذار بر سطح تولید و تورم حجم پول و یا به تعبیری عرضه پول معرفی شده است. یکی از مزایای پول اعتباری قابلیت کنترل بودن و تنظیم عرضه (حجم) آن متناسب با شرایط اقتصادی جامعه است.
ج) در شرایط جنگی، دولت‌ها مجبوراند هزینه‌های نظامی‌را بالا ببرند. در گذشته این عمل از طریق افزایش مالیات صورت می‌گرفت و همواره نارضایتی‌هایی را به دنبال داشت. امروزه دولت‌ها با چاپ پول بدون پشتوانه قدرت خرید خود را افزایش می‌دهند، البته نتیجه چنین اقدامی‌کاهش قدرت خرید جامعه به دلیل افزایش تورم خواهد بود.
4- پول الکترونیکی
با توسعه کامپیوتر و پیشرفت تکنالوژی ارتباطات راه دور، به منظور سرعت بخشی و امنیت در سیستم پرداخت‌ها، ابزارهای پرداخت الکترونیک ایجاد شد. پول الکترونیک، پولی است که جایگزین سیستم کاغذی گردیده و به طور الکترونیکی ذخیره می‌شود و از خود اشکال گوناگونی دارد. مثل کارت‌های خودپرداز، کارت‌های خرید، کارت‌های بدهی، کارت‌های هدیه، اعتبار موبایلی و ....
علی رغم وجود پیشرفت و نوآوری در این عرصه، به دلایل ذیل حرکت به سمت یک اقتصاد بدون پول کاغذی کند است:
الف: ترویج استفاده از کامپیوتر، نصب دستگاه‌های کارتخوان، تامین زیرساخت‌های لازم نظیر خطوط تلفن و انترنت زمان بر و هزینه بر است.
ب) چک‌های کاغذی همیشه برگ فیزیکی را برای مصرف کننده فراهم می‌کنند که به نحوی مایه اطمینان خاطر اوست.
ج) نقد کردن چک و برداشت از حساب معمولا مدت زمانی را در بر می‌گیرد و این به لحاظ زمانی فرصت بیشتری را در اختیار نویسنده چک قرار می‌دهد.
د) دولت‌ها به خصوص در جهان سوم هنوز هم از تامین امنیت لازم پایگاه‌ها و تراکنش‌های الکترونیکی عاجز اند.
ه) پیوستن به شبکه‌های مجازی معمولا منجر به افشای اسرار مالی و اطلاعات شخصی افراد و شرکت‌ها می‌گردد و ممکن است بستر سوء استفاده را برای عده ای فراهم نماید.
در پایان می‌توان گفت ارزش مصرفی یک کالا میزان مطلوبیتی است که یک فرد با مصرف آن کالا به دست می‌آورد مثلا ارزش مصرفی نمک، مقدار مطلوبیتی است که فرد از  استفاده آن در طعام حاصل می‌کند. ارزش مبادله ای در نقشی نهفته است که یک کالا به عنوان واسطه معامله ایفا می‌کند.
برخی از کالاها فقط ارزش مصرفی دارند مثل میوه. برخی از کالاها در برهه ای از زمان دارای ارزش مصرفی و ارزش مبادله ای به شکل توامان بوده اند مثل طلا و نقره. پول‌های رائج امروزی ارزش مصرفی چندانی ندارند و ارزش آن‌ها محدود به واسطه مبادله بودن آن‌ها است. به تعبیری ارزش مصرفی اسکناس در ارزش مبادله ای آن خلاصه می‌شود.