در بخش قبل یادآور شدیم که محیط اقتصادی افغانستان متناسب رشد تعاونی‌ها است و راه اندازی تعاونی‌های معدن و مسکن کارایی را در مدیریت منابع داخلی بالا می‌برند. اقتصاد تعاونی یک اقتصاد پویا و مبتنی بر اعتماد متقابل اجتماعی بوده و نگاه ابزاری به انسان و تنزل آن را به مقام سرمایه فیزیکی قبول ندارد. در این بخش به دو تعاونی دیگر می‌پردازیم و ضرورت راه اندازی آن‌ها را در شرایط فعلی گوشزد می‌کنیم. تعاونی‌های ترانسپورت می‌تواند شهرهای افغانستان که مانند جزیره‌های از هم دورافتاده هستند را به هم متصل کند و زمینه شناخت بازارهای محلی را برای اتباع آن مهیا کند.
موقعیت ویژه ترانزیتی افغانستان سبب می‌شود شرکت‌های حمل و نقل با ساختار تعاونی خود مرزهای ملی را درنوردیده و حوزه فعالیت خود را در سطح منطقه تعریف کنند. با آن‌که زراعت بالاترین سهم را در تولیدات افغانستان دارد، راه اندازی تعاونی‌های فعال در عرصه صنایع غذایی می‌تواند بازار محصولات کشاورزی را رونق بخشیده و حداقل از این بعد کشور را به سمت خودکفایی سوق دهد. تعاونی‌های صنایع غذایی با تولید محصولات کیفیت سلامت شهروندان کشور را نیز تضمین خواهند کرد.
3- تعاونی ترانسپورت
یکی دیگر از انواع تعاونی‌هایی که می‌تواند در محیط افغانستان فعالیت کند، تعاونی‌های حمل ‌و نقل است؛ چرا که موقعیت جغرافیایی افغانستان بین کشورهای ایران، پاکستان، چین، تاجیکستان، و ازبکستان سبب شده است که از دو جهت در مسیر ترانزیت کالا قرار گیرد.
الف) مسیر ترانزیتی شرق- غرب موسوم به جاده ابریشم. این شاهراه کشورهای چین و ایران را به هم متصل می‌کند.
ب) مسیر ترانزیتی شمال- جنوب. این مسیر کشورهای آسیای میانه را به ایران و پاکستان و سپس آب‌های آزاد بین‌المللی متصل می‌کند. در حال حاضر، مسیر شمال-جنوب که کشورهای تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و قزاقستان را از طرق متعدد به افغانستان منتهی می‌کند و سپس به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شود: شاخه غربی ایران و شاخه جنوبی پاکستان، از اهمیت بالایی در همکاری‌های منطقه‌ای و توسعه فعالیت‌های تجاری و بازرگانی کشورهای آسیای میانه با جهان خارج از آن برخوردار است. این امر سبب شده است رقابت شدیدی بین ایران و پاکستان برای فعال نگه داشتن شاخه مربوطه و کاهش نقش شاخه رقیب رقم بخورد.
دولت پاکستان علاوه بر تلاش برای بهبود جاده‌های کابل- پیشاور و قندهار – کویته در صدد است خط آهن سراسری خود را در مرز چمران به اسپین بولدک افغانستان وصل کند تا از این رهگذر تسهیلات بیشتری را برای در دست گرفتن نبض اقتصادی افغانستان به وجود آورد. افغانستان در این بین از بازار حمل و نقل خوبی برخوردار است و توسعه این سکتور می‌تواند به منبع درآمد مطمئنی برای ساکنین آن تبدیل شود.
افزون براین تقویت این سکتور اقتصاد کشورهای منطقه را با امنیت و توسعه افغانستان گره می‌زند. تنها در این صورت است که کشورهای همسایه افغانستان از تخریب‌گر به حامی‌ تغییر نقش خواهند داد. تعاونی‌های حمل و نقل افغانی در همکاری با شرکت‌های تجاری مبداء و مقصد می‌توانند با ورود به این بخش از مزایای بازار موجود بهره‌مند شوند. به دلیل این‌که افغانستان متشکل از اقوام مختلف است و هر یک از این اقوام در منطقه و مناطق خاصی دارای تراکم بیشتری اند، شرکت‌های تعاونی حمل و نقل اگر در ساختار رهبری و مدیریتی و حتی رده‌های پایین تنوع قومی‌ و تکثر منطقه‌ای را به وجود آورند قطعا کاراتر از شرکت‌های غیر تعاونی عمل خواهند کرد. بستر یک سازمان تعاونی می‌تواند زمینه تفاهم و اتحاد ملی بین اقوام مختلف افغانستان را فراهم آورد و آن‌ها را از ظرفیت‌های اقتصادی مناطق همدیگر مطلع کند.
4- تعاونی صنایع غذایی
در مورد تعریف دقیق صنعت نظرات مختلفی وجود دارد. شاید وجوه تفاوت برگردد به این حقیقت که در تعریف صنعت مسائلی چون قابلیت جایگزینی محصولات، فرایند تولید بر حسب کاربر بودن و سرمایه‌بر بودن و محدوده‌های جغرافیایی و بازارهای هدف گنجانده شده است.
مایکل پورتر شاید ساده‌ترین تعریف را برای صنعت ارائه می‌کند وقتی می‌گوید: صنعت عبارت است از مجموعه شرکت‌هایی که تولیدات آن‌ها جای‌گزین نزدیکی برای همدیگر اند. گرچه افغانستان بیشتر کشوری دارای اقتصاد کشاورزی و دامداری است و حجم صنایع موجود در آن در مقام مقایسه ناچیز است. به همین دلیل بخش اعظم کالاهای وارداتی افغانستان فراورده‌های صنعتی کشورهای همسایه است.
به دلیل پایین بودن درآمد سرانه تجار سعی می‌کنند کالاهای ارزان قیمت ولو با کیفیت پایین را به بازار عرضه کنند. کیفیت پایین کالاهای صنعتی در بخش‌های لوازم صوتی، تصویری، لوازم و اثاثیه منزل، مشتقات مسکن و .... شاید در کوتاه مدت گریزی از وارد کردن آن‌ها نباشد و مشتریان همچنان از کیفیت نازل به خاطر قیمت کمتر چشم پوشی کنند. در بخش صنایع غذایی نمی‌توان از مساله کیفیت به آسانی گذر کرد. دلیل اول این است که کیفیت صنایع غذایی با صحت مردم ارتباط مستقیم دارد. دوم این که صنایع غذایی به بازار محصولات کشاورزی نیز رونق می‌دهد.
بنابراین در افغانستان تعاونی‌های صنعت در این بخش می‌توانند به عنوان موتور رشد بخش زراعت نیز باشند و از سویی هم صنایع غذایی با کیفیت به بازار عرضه کنند. علاوه بر آن تعاوني ‎هاي صنعتي ضمن ايجاد امكانات لازم براي اشتغال نيروهاي آزادشده از بخش كشاورزي که لازمه تحقق توسعه اقتصادی است، در قالب گسترش کسب و کارهای کوچک و خانگی از مهاجرت بي ‎رويه و رشد حاشيه ‎نشيني در شهرهای کلان جلوگیری به عمل می‌آورد.
صنعت در افغانستان
پس از سال 2002 بر اثر توجه جامعه جهانی، افغانستان با شروع از نقطه صفر در مسیر رشد قدم گذاشته و نسبت به قبل وضعیت اقتصادی بهتری را تجربه کرده است. در فصل جدید سیاسی بخش‌هایی نظیر راه سازی، احداث پروژه‌های برق آبی، برق آفتابی، برق بادی، معماری، صنایع دستی و ماشینی پیشرفت‌هایی صورت گرفته است. بر اساس اعلام اداره سرمایه‌گذاری افغانستان از سال 2003 تا 2011 میلادی 25265 شرکت داخلی و 3854 شرکت خارجی ثبت و راجستر نموده اند که حجم سرمایه گذاری آن‌ها در بخش‌های مختلف بیشتر از 5255 میلیارد دالر تخمین شده است. همچنین به منظور ارائه حمایت‌های قانونی از امر سرمایه گذاری در سال 1384 شمسی قانون سرمایه‌گذاری افغانستان شامل بر یک فصل و سی وسه ماده به تصویب رسید.
وضعیت شهرک‌های صنعتی افغانستان
به دلیل دغدغه‌های زیست محیطی و گسترش سریع شهرنشینی ساحه‌های صنعتی باید با فاصله دورتر از مناطق مسکونی احداث شوند. بدین منظور در افغانستان برای اولین‌بار در سال 1353 تهداب شهرک‌ صنعتی به کمک کشور هندوستان در منطقه پلچرخی شهر کابل گذاشته شد. بعدها شهرک‌های صنعتی بگرامی‌ در کابل و یک شهرک صنعتی در ولایت هرات نیز تأسیس شد. دو شهرک صنعتی دیگر در شهرهای مزار شریف و ولایت قندهار ساخته شد ظاهرا تا به حال سوله‌های آن بین تولیدگران توزیع نشده است. بزرگ‌ترین شهرک صنعتی در جلال‌آباد قرار دارد و بخش‌هایی از آن همچنان در دست ساخت است. پلان اعمار بیش از 20 شهرک صنعتی در ولایت‌های دیگر در برنامه دولت قرار دارد.