یکی بود، یکی نبود. تمام هستی با «یکی بود، یکی نبود» آغاز می‌شود. این آغاز، بنیادی‌ترین روایت از هستی است. اما در این چرخه، «انسان» یکی از راویانی است که از بین تمام زنده جان‌ها توان «روایت» را یافته است. برای دانستن بیشتر بیاییم به روایت زیر که شکل‌گیری کیهان هستی است، توجه کنیم ببینیم که اگر توانایی روایتگری در انسان امروزی نمی‌بود، از کجا می‌دانست که «حدود 5/ 13 میلیارد سال پیش ماده، انرژی، زمان و فضا از طریق مِهبانگ یا انفجار بزرگ یا Big Bang به وجود آمد. فیزیک، حکایت این عناصر بنیادین جهان ماست. كمابیش 300 هزار سال پس از ظهور ماده و انرژی، ساختارهای پیچیده‌ای از ترکیب این دو به وجود آمد که اتم نام گرفت، و سپس ترکیب اتم‌ها به شکل‌گیری مولکول انجامید. حکایتِ اتم‌ها و مولکول‌ها و فعل و انفعالاتشان شیمی نامیده شد.»
بنابراین، روایت یا داستان‌گویی و داستان‌نویسی سنگ بنای نخستین کیهان است که از بین تمام زنده جان‌ها این توانایی و قابلیت نصیب انسان خردمند یا هوموساپینس شد که سه چیز وی را توانا ساخته است تا روایتگری کند: نخست «اندیشیدن» یا توانایی «اندیشیدن»، دوم توانایی «سخن گفتن» و تنظیم «منطق کلمات» سوم «نوشتن». آن چیزی که دیگر زنده جان‌ها از آن نا برخوردار هستند.
پژوهش‌ها نشان داده است که نزدیک به 35000 سال پیش انسان امروزی به «اندیشیدن» دست یافته است. همین اندیشیدن انسان را توانا ساخت تا «روایت» کند: بود، نبود، بودگاری بود. همچنین همین انسان با همین ابزار روایتگری توانسته است تا با روایت خواه از ره چرخۀ سینه به سینه یا نوشتن، دست به نوشتن تاریخ بزند که همین «تاریخ‌نگاری» چیزی جدایی از داستان‌گویی و داستان‌نویسی نیست.
پس «روایت» یا به گفتۀ انگلیسی‌زبان‌ها «نریشن» بنیاد تمام ساختارهای نویسندگی است. اگر به‌جز تاریخ‌نگاری به دیگرگونه‌های نویسندگی نگاه کنیم، روایت است که همانا «روایت» بنیاد و پایۀ نخستین یا سنگ بنای گونه هنری نویسندگی یعنی داستان‌نویسی است. به سخن دیگر اگر ساخت و فرم هریک از این نمونه‌ها مثلاً گزارش‌های خبری، نمایشنامه، فیلم‌نامه، تاریخ، خاطره، سرگذشت، زندگی‌نامه، داستان آفرینش کیهان و هستی، روایت جنگ حکومت و گروه اسلامی طالبان، تنش دونالد ترامپ و «کیم جونگ اون» داستان رفتار و کردار خشونت‌بار گروه اسلامی داعش تا روایت نشست نمایندۀ ایالات‌متحدۀ امریکا و نمایندۀ گروه اسلامی طالبان در قطر و... همه و هم «روایت» است که بنیاد داستان‌نویسی و رمان‌نویسی را تشکیل می‌دهد.
اگر هر آیینه انسان خردمند امروزی توان تخیل یا «قوۀ تخیل» را نمی‌داشت و اگر تمام دانسته‌های خود را در قالب روایت نمی‌آورد، از کجا می‌دانستیم که انسان امروزی نزدیک به 35000 سال به «اندیشیدن» دست یافته است. پس بنیاد هر آنچه انسان را از دیگر زنده جان‌ها جدا ساخت و وی را توانا ساخت تا در کرۀ ماه برود و از نور خورشید نور و روشنی بگیرد و از فسیل نفت بسازد، همه و همه مرهون توانایی‌ای به نام «روایت» و «روایتگری» و «نوشتن» است.  اگر دانشجویی در دانشگاهی در افغانستان بخواهد مونوگراف خود را بنویسد، بنیاد آن روایت است. اگر گزارشگری در رسانه‌های خبری از گزینش کمیشنران انتخابات در کابل گزارش می‌نویسد، «روایت» است.
بنابراین، روایت بنیاد داستان‌نویسی است و داستان‌نویسی چکیدۀ توانایی روایت هنرمندانه از سوی داستان‌نویس و رمان‌نویس. ادامه دارد