صاحب امتیاز: محمد رضا هویدا

مدیر مسوول: محمد هدایت

سر دبیر: حفیظ الله زکی

پنجشنبه ۳۰ جوزا ۱۳۹۸

دانلود صفحات امروز روزنامه: 1 2 3 4 5 6 7 8

افغانستان و چالش دسترسی مطمئن به بندرهای آبی

-

افغانستان و چالش دسترسی مطمئن  به بندرهای آبی

افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی محاط به خشکه است که برای صادرات و واردات کالاهای تجاری خود از کشورهای عربی، اروپایی و آمریکایی باید از بندرهای آبی کشورهای همسایه استفاده مینماید. در این بین نزدیکترین راه افغانستان به دریا بندر کراچی پاکستان میباشد. عبدالکبیر صمیمی استاد اقتصاد دانشگاه کابل در این باره می گوید: پاکستان از گذشتههای دور بدینسو راه ترانزیتی را همیشه منحیث وسیله فشار اقتصادی و سیاسی بر ضد افغانستان به کار برده و از این لحاظ میتوان گفت که اوضاع اقتصادی-اجتماعی و بعضا سیاسی افغانستان در گروگان پاکستان قرار داشته و حتا گاهی دستور میدهد که چه نوع اموال به افغانستان وارد شود و کدام نوع اموال تجارتی ممنوع الورود است! پاکستان همواره سعی دارد تا روابط تجارتی افغانستان را با کشورهای همسایه به خصوص ایران و هندوستان مختل و محدود سازد.
روی همین منظور ورود کالاهای تجارتی هند را از طریق خاک پاکستان به افغانستان اغلب به بهانه و حیلههای سیاسی تحریم مینماید. حتا گفته میشود که پاکستان بازار افغانستان را به صورت انحصاری در اختیار خود دارد. به این معنا که نه تنها کنترل کامل راه ترانزیت کالاها به افغانستان را با خود دارد، بلکه رویه و اوضاع کلی اقتصاد افغانستان را نیز طوری که خواسته باشد اداره خواهد کرد. اگرچه مقامات پاکستان همواره این ادعاها را رد نموده و مدعی اند که همواره با افغانستان در این بخش همکاری نموده اند به عنوان مثال همایون اختر وزیر وقت تجارت پاکستان به تاریخ 12 دسامبر 2005 واضح ساخت که پاکستان کدام منظوری ندارد تا برای تجارت بین افغانستان و سایر کشورهای انجمن جنوب آسیا به منظور همکاری منطقهای تسهیلات ترانزیتی لازم را فراهم کند. اما کارشکنیهای پاکستان چیزی نیست که بر کسی پوشیده بماند و رویه عملی پاکستان به کلی مخالف قانون ترانزیتی ممالک محاط به خشکه است. یک تن از اقتصاددانان پاکستان به نام راحیل خان در مصاحبه با آژانس خبررسانی پژواک در مورد مخالفت کشورش در ارتباط با وارد کردن اموال هندی از طریق پاکستان به افغانستان گفته است که اگر اموال هندی و ایرانی که از نگاه قیمت و جنسیت بهتر و مناسبتر اند از طریق خاک پاکستان به افغانستان وارد گردد، به ارزش اضافه از یک بلیون دالر اجناس صادراتی به اقتصاد پاکستان لطمه وارد میشود. این در حالی است که افغانستان شدیدا نیاز دارد تا از هند ماشین آلات زراعتی، پرزه جات ماشین، تراکتور و غیره اجناسی که به منظور توسعه تولیدات زراعتی در افغانستان از آن استفاده به عمل میآید وارد نماید.
به عنوان نمونه یکی از شکایاتی که تاجران ملی کشور همیشه بر لب دارند و اتفاق آن بارها دیده شده است این است که پولیس مرزی پاکستان کانتینرهای اموال وارداتی افغانستان را به بهانه مسایل امنیتی در تاسیسات بندر کراچی برای چندین ماه نگه میدارند. این عمل از یک سو موجب کمبود مال التجاره در داخل افغانستان میگردد و به دنبال آن قیمت کالاها بالا میرود و از سوی دیگر سبب میشود کالاها در وقت مناسب و زمان احتیاج به دست سفارشدهندگان آن نرسد. در حقوق تجارت بینالملل برای کشورهایی که محاط و محصور در خشکی میباشند و از داشتن بندرهای آبی محروم اند، حقوقی در نظر گرفته شده است. از جمله این که کشورهای دارای بندرهای آبی نزدیک به کشورهای محصور در خشکه باید با هزینههای پایین تسهیلاتی را برای انتقال کالاهای وارداتی و صادراتی فراهم کنند. اینکه این حق تا چه اندازه در مورد سایر کشورها رعایت و اجرا میگردد و کشورهای مشابه از آن نفع میبرند نیاز به تحقیق جداگانهای است ولی در مورد افغانستان با اطمینان میتوان گفت همواره در حق آن احجاف و ظلم صورت گرفته است.
با توجه به این که بندرهای کراچی و گوادر در پاکستان و بندر چابهار و بندرعباس در ایران نزدیکترین بندرهای آبی به افغانستان اند. افغانستان برای واردات و صادرات کالاهای تجاری خود از این چهار بندر استفاده میکند. بعد از تخلیه کالاها در بندرهای فوق کالاهای وارداتی توسط موترهای باربری به داخل افغانستان انتقال مییابند. در طی سالهای متمادی احتیاج افغانستان به این بندرهای به یک پاشنه آشیل و نقطه ضعف جدی آن مبدل شده است. در واقع این حق بینالمللی اقتصادی به جای اینکه عاری از جهتگیریها و کشمکشهای سیاسی باشد به سرعت وارد فاز سیاسی میگردد. متاسفانه کشورهای همسایه در صورتی که امید به تامین خواسته و اهداف سیاسی خود از رهگذر افغانستان داشته باشند، برای انتقال کالاهای تجاری او از این بندرهای تسهیلاتی نیز قایل میشوند. اما همین که روابط سیاسی با اما و اگرهایی همراه شود و منافع خود را تامین ندانند، صادرات و واردات کالاهای تجاری افغانستان از این بندرهای نیز مسدود میگردد. به عنوان نمونه چند سال قبل ممانعت انتقال تانکرهای نفتکش از ایران توسط دولت این کشور با تظاهرات مردم و درگیریهای شدید لفظی بین مقامات دو طرف همراه بود. به نظر میرسد افغانستان در قسمت انتقال کالاهای تجاری خود از بندرهای مذکور بیشترین چالش را با پاکستان طی حد اقل 70 سال اخیر داشته است. در زمان قدرتگیری داود خان چه در دوره صدارت و چه در دوره ریاست جمهوری، مشکل بندر کراچی به یکی از مسایل سیاسی و اقتصادی داغ و پرتنش سیاسی تبدیل شده بود. پاکستان حتا بندر کراچی و گوادر را به روی دولتهای کمونیستی بست. در دوران ریاست جمهوری حامد کرزی و اشرف غنی نیز وضعیت با فراز و نشیبهای جدی همراه بوده است. حتا برخی از کارشناسان بر این باورند که اجازه برخی از کشورهای همسایه به افغانستان برای استفاده از بندرهای آبی آن مشروط به بازسازی ساحه مذکور بوده که پس از ساخت آن ممکن است کشور همسایه معاهده را نقض کند. به این معنی که این اجازه صرفا به منظور بهرهکشی صادر شده است. 
خلاصه آنکه اگر افغانستان نتواند از طریق دیپلوماسی فعال و گرفتن کمک از شرکای بینالمللیاش بر کشورهای همسایه فشار بیاورد تا بندرهای آبی را در اختیار تاجران افغان قرار دهند، از نعمت بازارهای پرسود بینالمللی محروم گردیده و فعالیتهای تجاریاش در گرو تنشهای سیاسی منطقهای خواهد ماند. همچنین مایحتاج وارداتی خود را مجبور است از طریق بازارهای کشورهای همسایه با هزینههای بیشتری تهیه کند. 

دیدگاه شما