شاید هریک از ما بارها دربارۀ کارکردهای حکومت وحدت ملی به طور عام و دربارۀ کارکردهای معاونت دوم ریاست جمهوری به طور خاص از خود پرسیده  باشیم اینکه حکومت وحدت ملی در طول دورۀ کاری خودش چه کارهایی کرده است؟ یا اینکه معاونت دوم ریاست جمهوری در دورۀ ریاست جمهوری کنونی به طور ویژه چه کارهایی کرده است؟ البته پرسش‌هایی از این‌گونه و از این دست حق هر شهروند این سرزمین است.
آنچه مسلم است این است که این نوشته گنجایش پرداختن به کلیت گسترۀ کارکرد و کارنامۀ حکومت وحدت ملی ندارد؛ این نوشته تنها نگاهی به پاره‌ای کارنامۀ حکومت وحدت ملی خواهد داشت که به طور مشخص به بخشی از گسترۀ کاری معاون دوم ریاست جمهوری معطوف است تا درنگی باشد برای روشن شدن ذهن‌های پرسشگر و آدم‌های جستجوگر و پاسخی برای پرسش‌های شهروندان کشور.
دلیل درنگ اندک بر پاره‌ای از کارکردهای معاونت دوم ریاست جمهوری در دورۀ معاونت استاد سرور دانش به عناصر و ویژگی‌های حکومتداری نیکو بر می‌گردد که به تقویت فرهنگ شناور بودن معلومات و روشن ساختن گستره‌های عرضۀ خدمات به مردم می‌کوشد. روی این جهت، این نوشته نگاهی به پاره‌ای از گستره‌های کاری و محورهای مسئولیت‌ها و فعالیت‌های استاد سرور دانش معاونت دوم ریاست جمهوری خواهد داشت.
بنابراین برای اینکه گستره و محورهای کاری معاونت دوم را در دورۀ حکومت کنونی بهتر درک کنیم، لازم است تا آشنایی بهتر از چینش ساختار رهبری نظام سیاسی و حکومت افغانستان به دست بیاوریم؛ زیرا از نخستین زمانی که رئیس جمهور کنونی داکتر محمداشرف غنی بر سر قدرت آمد، برای تنظیم امور و پیشبرد درست کارهای حکومتی پاره‌هایی از مسئولیت نظام سیاسی و حکومت افغانستان را بین خود، معاون اول و معاون دوم تقسیم  کرد که در این تقسیم‌بندی پاره‌ای از محورهای کاری معاونت دوم در قالب کمیته‌های کاری و شورا‌ها و کمیسیون‌ها  به عهده ای معاون دوم رییس جمهور واگذار شده است؛ کمیته‌های کاری کمیته که پارۀ زیادی از رهبری نظام سیاسی و حکومت افغانستان را عهده‌دار است که به‌قرار زیر است:
1.             کمیته قوانین؛
2.             کمیته عدلی و قضایی؛
3.             کمیته ملی سواد آموزی؛
4.             کمیته فرهنگی و خدمات اجتماعی؛
5.             کمیتۀ علمی و فرهنگی؛
6.             کمیته حج،عمره و زیارات؛
7.             کمیته مشترک حکومت و رسانه‌ها؛
8.             کمیته جندر وامور زنان؛
9.             کمیته ملی احصائیه؛
10.            کمیته رهبری توزیع تذکره الکترونیکی؛
11.            کمیسیون عالی دولتی نظارت از تطبیق پالیسی ملی جوانان ؛
12.            شورای عالی ستندرد.
حالا با نگاهی به کمیته‌های بالا به‌خوبی متوجه می‌شویم که عرصه‌های کاری معاونت دوم ریاست جمهوری تنها و تنها پیشبرد امور قوانین، عدلی، قضایی نیست، آنچه که موجب نادرستی در داوری و موجب بیشترین پرسش‌های برخی از شهروندان کشور شده است اینکه مگر استاد سرور دانش معاون دوم تا کنون چه کارهایی انجام داده است و مگر آیا کار معاون دوم تنها و تنها قانون یا عدلی و قضایی ست؟
البته گفتنی است که بر اساس پیکربندی و تقسیم‌بندی محورهای کاری نظام سیاسی افغانستان، کلیۀ کارهایی که باید برای رهبری حکومت انجام شود، در چوکات‌ کمیته‌های کاری بین شخص رئیس جمهور، معاون اول و معاون دوم تقسیم شده است که کلیت آن رهبری نظام سیاسی افغانستان را تمثیل می‌کند. افزون بر این‌ ، یادآوری این نکته لازم است همان‌طوری که در قانون اساسی آمده است کل نظام سیاسی افغانستان روی سه قوه یعنی قوه مقننه، قوه مجریه و قوه قضائیه استوار است که با توجه به کلیت سه قوای سه گانه و پیکربندی نظام سیاسی افغانستان، از رهبری و ریاست کمیته‌های دوازده‌گانه‌ای که به دوش معاون دوم ریاست جمهوری به‌خوبی می‌فهمیم که اولا محورهای فعالیت و کارکرد معاونت دوم ریاست جمهوری تنها و تنها قانون و قضا نیست، بلکه گسترۀ کاری معاونت دوم بخش‌های بزرگی از قوه قضائیه، مقننه و مجریه را پوشش می‌دهد که کلیت رهبری نظام سیاسی و حکومت افغانستان را در عرصۀ داخلی و بین‌المللی دربر می‌گیرد.
تا این جای سخن نتیجه این می‌شود که اگر هر آیینه بیشترین چیزی که از کارکرد معاونت دوم ریاست جمهوری به دید می‌رسد، مسائل قوانین، عدلی و قضایی است، این دلیل نمی‌شود که از کارکردهای معاونت دوم در رهبری کلیت نظام سیاسی و حکومت وحدت ملی چشم بپوشیم و تنها و تنها عرصه‌های کاری و فعالیت معاونت دوم را به قانون و قضا کاهش بدهیم.
بنابراین بجا و نیکو خواهد بود که پرسشگران با توجه به حق پرسشی که از حکومت خویش دارند، اندکی از روی پژوهش نیز بیندیشند و سخن بگویند یا سنجش‌های خویش را از روی اندیش و تآمل در میان بگذارند و تنها در سطح داده‌ها نمانند.
اگر موضوع پاره‌ای از محورهای فعالیت معاونت دوم را که در قالب‌ کمیته‌های نام‌برده ریزتر کنیم، به خوبی درمی‌یابیم که بر اساس چینش‌ها و تنظیم امور و پیشبرد کارهای حکومت و ایجاد کمیته‌های کاری کابینه در بخش قوانین، رهبری وزرای چون 1. وزیر عدلیه، 2. وزیر حج- اوقاف، 3. وزیر مالیه، 4. وزیر اقتصاد، 5. وزیر دولت در امور پارلمانی، 6. رئیس بورد مشورتی عدلی و حقوقی رئیس جمهور، 7. رئیس انجمن مستقل وکلای مدافع، 8. ریاست عمومی امور حقوقی- تقنینی و قضایی اداره امور ریاست جمهوری، 9. اتاق‌های تجارت و صنایع به عهدۀ معاون دوم ریاست جمهوری است.
همچنین در ساحه کاری کمیته عدلی و قضایی ریاست و رهبری وزرا و مقامات مسئولی چون 1. رئیس ستره محکمه، 2. وزیر عدلیه، 3. وزیر امور داخله، 4. مشاور امنیت ملی رئیس جمهور، 5. لوی سارنوال، 6. رئیس بورد مشورتی عدلی و حقوقی رئیس جمهور، 7. رئیس عمومی امنیت ملی، 8. رئیس اداره عالی نظارت بر تطبیق استراتژی مبارزه علیه فساد اداری، 9. رئیس عمومی اداره امور ریاست جمهوری به عهدۀ معاون دوم ریاست جمهوری است.
در عرصۀ پیشبرد امور کمیته ملی سوادآموزی، رهبری وزرا و ادارات مستقلی چون 1. وزیر دفاع ملی، 2. وزیر معارف، 3. وزیر تحصیلات عالی، 4. وزیر امور زنان، 5. وزیر کار و ا مور اجتماعی، 6. وزیر اطلاعات و فرهنگ، 7. وزیر حج و اوقاف، 7. وزیر اقتصاد، 8. وزیر امور داخله، 9. وزیر مالیه، 10. وزیر صحت عامه، 11. وزیر سرحدات و قبایل، 12. رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان. به دوش معاون دوم رئیس جمهور است.
در حصۀ کاری انجام مسئولیت و ریاست کمیته فرهنگی و خدمات اجتماعی وزرا و ادارات مستقلی چون 1. وزیر معارف، 2. وزیر تحصیلات عالی، 3. وزیر حج و اوقاف، 4. وزیر اطلاعات و فرهنگ، 5. وزیر امور مهاجرین و عودت کنندگان، 6. وزیر امور زنان، 7. وزیر کار و امور اجتماعی، 8. وزیر صحت عامه، 9. رئیس آکادمی علوم به رهبری معاون دوم امور مسائل فرهنگی و خدمات اجتماعی را به‌پیش می‌برند.
علاوه بر این‌ها برای پیشبرد کارهای کمیته ملی حج و زیارت، وزرا و ریاست‌های عمومی چون 1. وزیر ارشاد، حج و اوقاف، 2. وزیر ترانسپورت و هوانوردی، 3. وزیر صحت عامه، 4. وزیر مالیه، 5. وزیر اطلاعات و فرهنگ، 6. وزیر امور خارجه، 7. دفتر شورای امنیت، 8. رئیس شرکت هوایی آریانا، 8. رئیس عمومی اداره امور ریاست جمهوری زیر ریاست و رهبری معاون دوم کارهای مسائل حج و زیارت را به‌پیش می‌برند.
پیشبرد وظایف و مسئولیت‌های کمیتۀ مشترک مصونیت و امنیت رسانه‌ها که بر عهدۀ معاون دوم ریاست جمهوری است، تمامی نهادهای رسانه‌ای، تمام ارگان‌های حکومتی و بخش‌های خصوصی و همچنین والی‌های تمام ولایات زیر رهبری و ریاست معاون دوم کارهای مصئونیت و امنیت رسانه‌ها را به‌پیش می‌برند.
علاوه بر این‌ها پیشبرد کمیته جندر و زنان، کمیته ملی احصائیه، کمیته رهبری تذکره الکترونیکی و کمیتۀ امور جوانان نیز بر عهدۀ معاون دوم رئیس جمهور است که مجموع کمیته‌های نامبرده، بخش‌هایی از چهارچوب کاری کابینه است که به رهبری و ریاست معاون دوم امور حکومت و مسئولیت‌های وظیفوی خود را به‌پیش می‌برند.
با توجه به آنچه گفته شد، به‌خوبی معلوم می‌شود که رهبری نظام سیاسی افغانستان و حکومت افغانستان در چه شعاع‌ها و ابعاد گسترده بر دوش معاون دوم ریاست جمهوری است؛ کارهایی که بخش‌های کمی از آن را مسائل قوانین، عدلی و قضایی شامل می‌گردد. بخش‌هایی که قوۀ مقننه و قوۀ قضائیه و بخش‌های از قوه مجریه حکومت افغانستان را پوشش می‌دهد. به بیان دیگر هرگاه موضوع قوانین، عدلی و قضایی پیش می‌آید، تنها مسائل قانون و عدلی و قضایی در بین نیست، بلکه پیشبرد و تنظیم و رهبری بخش‌هایی از حکومت است که شرح داده شد. امید است که فرصت دیگر به دست بیاید تا بنا بر مقتضیات، مواردی دیگر را روشن بسازم.  خلاصه آنچه که در این نوشته آمد، پاره‌ها و بخش‌هایی از مسئولیت‌ها و کارهای معاون دوم استاد سرور دانش بود که گفته شد تا به برخی از پرسش‌های ذهن‌های پرسشگر درنگی شود و کمی روشنی داده شود.
فرجام سخن اینکه‌ با توجه به حقی که هر شهروند در داوری کارکردهای کارگزاران حکومت و نظام سیاسی خودش دارد، ولی از سوی دیگر انصاف ایجاب می‌کند که داوری‌ها ژرف‌تر و منصفانه‌تر شود تا ‌فرهمندی و فرهیختگی جامعه و مردم فرهمند و قدردان کشور را به نمایش بگذارد.