صاحب امتیاز: محمد رضا هویدا

مدیر مسوول: محمد هدایت

سر دبیر: حفیظ الله زکی

یکشنبه ۲۷ عقرب ۱۳۹۷

دانلود صفحات امروز روزنامه: 1 2 3 4 5 6 7 8

درنگی بر عملکرد رسانه‌ها در روند انتخابات

-

درنگی بر عملکرد رسانه‌ها در روند انتخابات

رسانهها در نظامهای دموکراتیک به عنوان قوهی چهارم دولت به شمار میرود که در واقع نقش رسانهها به مثابۀ ناظر بر عملکرد و بازتاب دهندهی کیفیت کار سه قوهی اصلی دولتها(قوه مقننه، قوه مجریه و قوه قضائیه) است. رسانه‌‌ در افغانستان، 146سال قبل با نشر شمسالنهار بنیادگذاری شد و همگام با فراز و نشیبهای اوضاع سیاسی و اجتماعی کشور، صعود و رکود را تجربه کرد. رسانههای همگانی در جریان انقلابها و جنگهای داخلی دو تا چهار دهه قبل، بازتابدهندهی واقعیتهای هولناک جاری در کشور بود. همزمان با سقوط نظام سیاسی واحد از پایتخت کشور و برپایی رژیم افراطی و تمدنستیز طالبان، دستگاههای رسانهیی نیز به قهقرا رفت و شمار محدودی از رسانهها در خفا و محدودیت و یا بنابر ملاحظات سیاسی باقی ماند تا اوج ذلت و رذالت سیاه آن روز را به تصویر بکشد. پس از سقوط طالبان و شکلگیری نظام دموکراتیک در افغانستان، بار دیگر رسانههای همگانی سربرآورد و شمار زیادی از رسانههای آزاد چرخ گردش آزادانهی اطلاعات را به چرخش درآوردند. تاکنون حدود یک هزار رسانۀ چاپی، صوتی، تصویری و آنلاین در راستای اطلاعرسانی، تحقق آزادی بیان و تحیکم دموکراسی در افغانستان ثبت شده اند.
در طی هفده سال گذشته رسانههای زیادی ظهور کرد و شماری هم به دلایل مختلف قادر به تداوم نشرات نشدند و از مدار اطلاعرسانی در کشور خارج شدند. با تمام فراز و نشیبهایی که رسانه‌‌ها در کشور پیمود و تا حالا قوهی چهارم دولت محسوب میشود، یک ویژگی بارز در رسانههای افغانستان وجود دارد؛ اینکه رسانهها همواره کنترول افکار عمومی را به دست داشته و در مسایل بزرگ ملی منسجم عمل کردهاند. انتخابات یکی از این مسایل است که رسانهها ضمن خبرساز بودن این موضوع که نظر به خواست و ذوق مخاطبان شان بدان پرداخته اند، اما نقطۀ حایز اهمیت این است که اکثریت رسانهها به طور منسجم به ابعاد مثبت قضایا پرداخته اند تا از یکسو نیاز اطلاعاتی مردم برآورده شود و از سوی دیگر برنامههای بزرگ ملی به موفقیت برسد.
عملکرد رسانهها در سال ۲۰۱۴ میلادی همانند نقش کنونی آنها در روند انتخابات پارلمانی قابل تأمل است. سال 2014 میلادی، زمانی بود که براساس «پیمان بن» اکثریت قاطع نیروهای مسلح ناتو پس از یک مبارزهی سخت و هزینهبر چهارده ساله در مبارزه با تروریزم از افغانستان خارج میشدند. دولت افغانستان باید در آن زمان تصمیم میگرفت که بخشی از نیروهای خارجی برای حمایت قوای مسلح کشور باقی بمانند یا به کلی از افغانستان رخت برچینند. عملکرد اکثریت رسانهها به گونهای بود که افکار عمومی را به حمایت از حضور ناتو جهتدهی میکردند. در واقع جنبههای مثبت حضور خارجیها برای موفقیت و ایستادگی نظام در افغانستان بیشتر و بهتر از پیامدهای منفی عدم حضور آنان تلقی میشد و به خورد مردم و جناحهای سیاسی داده میشد؛ حقیقت امر نیز همین است.
اما عملکرد رسانهها در روند انتخابات پارلمانی سال جاری را می‌‌شود از دو بُعد؛ ۱. تشویق مردم برای حضور در انتخابات و ۲. نظارت از کیفیت و شفافیت پروسه انتخابات، مطالعه کرد و مورد بررسی و تحلیل قرار داد.
نخستین جنبۀ مثبت کارکرد رسانهها در روند انتخابات هفدهمین دور پارلمان کشور، تشویق و ترغیب مردم برای حضور در روند انتخابات و تحکیم دموکراسی بود. در زمان کنونی تروریزم هر دم تبری بر پای ملت و اعتماد حکومت میزند و از سوی دیگر فقر و فساد بر دوش دولت بارهای سنگینی نهاده است؛ بنابراین دولت برای بقای خود به حمایت دستگاهها و ابزاری نیاز دارد تا حمایت و قناعت مردم را جلب کند. این یک امر مسلم است که رسانهها نیز بقای خود را در ثبات نظام درمییابند و خودشان را ملزم به حمایت از بقای نظام میدانند. از یک نگاه دیگر نیز برمیآید که ثبات نظام سیاسی بسته به باز شدن گِرِههای کور چالشهای سیاسی-اقتصادی و موفقیت پروسههای بزرگ ملی همچون انتخابات است و بدون شک که موفقیت چنین روندها وابسته به استحکام اعتماد ملت نسبت به آیندهی کشور میباشد. رسانه‌‌ها در روند انتخابات با بازتاب اهمیت و ضرورت مشارکت مردم در این پروسه نقش سازندهای داشتند. رسانهها در افزایش میزان حضور مردم در پای صندوقهای رای مؤثر بودند و همچنان با نشر تصاویر موفقیت از برگزاری این پروسه اعتماد ملت را نسبت به آینده استحکام بخشیدند.
رسانهها از آغاز روند ثبتنام رایدهندگان تا زمان برگزاری انتخابات، همواره به گونهای عمل کردند که اهمیت و ضرورت مشارکت مردم در انتخابات بازتاب مییافت و این دوره انتخابات پارلمانی به مثابۀ سرفصل یک تغییر خوانده میشد. از همین رو با وجود تهدیدهای امنیتی، نگرانیها از نتیجه انتخابات، نشر تبلیغهای آلوده بر ابهام و اتهام مبنی بر اشکال در مدیریت و مهندسی سازی این پروسه – که به هدف سبوتاژ یا باجگیریهای سیاسی اِعمال میشد - اما مردم حضور شان گسترده بود. هرچند نظر به میزان واجدان شرایط رایدهی که طبق آمارهای رسمی ارائه شده توسط کمیسیون مستقل انتخابات بیشتر از ۱۳ میلیون نفر تخمین شده بود، افرادی کمتری برای شرکت در انتخابات ثبت نام کردند. تمامی افرادی که در ۳۳ ولایت کشور به استثنای ولایت غزنی برای شرکت در انتخابات در روند ثبتنام رایدهندگان حضور یافتند، حدود هشت میلیون تن بودند. در انتخابات ۲۸ میزان، نصف این رقم(حدود چهار میلیون نفر) رای دادند. از لحاظ کمی، یک سوم واجدان شرایط رایدهی در کشور مشارکت در روند انتخابات را به عنوان یک پروسه سیاسی و یک مسئولیت ملی شمرده در آن حضور یافتهاند. در شرایط فعلی، اما این رقم با خوشبینی دولت و ملت و جامعه جهانی برای افغانستان یک موفقیت شمرده میشود که در امر تشویق به حضور این افراد رسانههای همگانی و رسانههای اجتماعی نقش فعال و قابل توجهی داشته اند.
دومین نقش سازنده و فعال رسانههای همگانی و در پهلوی آنها رسانههای اجتماعی در روند انتخابات، نقش نظارتی آنها بود که در سراسر کشور در راستای بازتاب مشکلات و تضمین شفافیت نسبی در این پروسه کمک کردند. همچنان که در نخست اشاره شد، رسانهها در کنار سه قوهی اصلی و  رسمی دولت، به عنوان قوهی چهارم در نظامهای دموکراتیک وجود دارد. میتوان گفت که رسانهها و دموکراسی رابطهی متقابل مشروعیتبخشی برای همدیگر را دارند. چرخش آزاد اطلاعات، آزادی و نقش نظارتی رسانهها در دموکراسی تضمین میشود و رسانهها در نقش نظارتی خود با ارائه فرصت حسابدهی و پاسخگویی و نشر مزایا، ابعاد مثبت و کارایی دولتها برای نظامهای دموکراتیک مشروعیت و محبوبیت میبخشد. در روند انتخابات نیز این قضیه مصداق مییابد که رسانهها از انتخابات به عنوان یک پروسه دموکراتیک و یک فرایند سیاسی-ملی نظارت کردند و از سوی دیگر نقش شفافیتبخشی به پروسه و ابزار دسترسی مردم به اطلاعات را نیز ایفا کردند.
در نتیجه میتوان گفت که رسانههای همگانی در افغانستان به خصوص در امتداد سیر نظام دموکراتیک در کمتر از دو دهه اخیر نقش سازنده و در امر اطلاعرسانی کارکرد رضایتبخش داشته اند. نمونهی بارز نقش مؤثر رسانهها، عملکرد آنها در انتخابات ۲۸ میزان سال جاری است که تا کنون نتایج ابتدایی آن اعلام نشده است. رسانهها از آغاز این روند تا کنون همواره نقش تشویق کنندهی مردم برای مشارکت در این پروسه و نقش نظارت جهت شفافیت این روند را به خوبی ادا کردهاند. در روز انتخابات، خبرنگاران در مراکز رایدهی حضور یافتند و رسانهها در قالب خبر و گزارشهای لحظهیی، چالشهای تخنیکی پروسه انتخابات، کمکاری نهادهای مسئول، انگیزه و هیجان مشارکت سیاسی کهنسالان و اقشار مختلف جامعه را به صورت گسترده بازتاب دادند. رسانهها در روند انتخابات با استفاده از اعتبارنامههای نظارتی، کیفیت این پروسه را نیز به تصویر کشیدند. در شرایط فعلی افغانستان که همزمان با پدیدههای جنگ و فقر و فساد مبارزه میکند، رسانهها، اما یک دستاورد بزرگ در راستای نهادینه شدن و تحکیم دموکراسی و ثبات دولت دموکراتیک در کشور به شمار میرود که نتیجه کار و تلاش نزدیک به دو دهه اخیر است.

دیدگاه شما