قبل از دو سال پیش اصطلاح پر کاربردی نبود؛ اما امروزه یکی از بزرگترین تهدیدها برای دموکراسی، برای نظم، برای سیاست‌گذاری، برای برنامه‌ریزی و برای انتخاب درست است. این اصلاح پرکاربرد دوساله همان «fake news » یا اخبار جعلی است که در سال 2017 به عنوان واژه سال توسط واژه‌نامه کالینز(Collins Dictionary ) انتخاب شده است. کاربرد این اصطلاح با انتخابات ریاست جمهوری امریکا و دونالد ترامپ گره خورده است. مثلا در آستانه انتخابات ریاست جمهوری امریکا خبرهایی منتشر شد درباره اینکه هیلاری کلینتون، رقیب دموکرات ترامپ، به داعش اسلحه فروخته یا اینکه پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان، از ترامپ حمایت کرده است. همان زمان بیش از نیمی از مردم امریکا این اخبار را پذیرفتند و هزاران بار این اخبار در شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی دست به دست شد. اما بعد از مدتی، بعد از تحقیق و بررسی، نهادهای امنیتی امریکا اعلام کردند برخی منابع روسی در پخش اخبار جعلی همزمان با انتخابات ریاست جمهوری امریکا دست داشته‌اند. برای همین مارک زاکربرگ مؤسس فیس بوک به کنگره فراخوانده شد تا توضیح دهد چرا شرکت مشاوره سیاسی کمبریج آنالتیکا به اطلاعات 50 میلیون کاربر فیس بوک بدون اجازه دست یافته است. بنیان گذار فیس بوک البته اذعان کرد که بزرگ‌ترین پشیمانی او غفلت درباره استفاده کاربران و شرکت‌های روسیه برای تأثیر بر رأی‌دهندگان امریکایی است چون کمبریج آنالتیکا از این اطلاعات برای تأثیر بر مبارزات انتخاباتی سال 2016 به نفع دونالد ترامپ استفاده کرده است. اما فیک نیوز یا همان اخبار جعلی محدود به امریکا نیست، نگاهی به اخبار منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی داخلی به خصوص فیس بوک، نشان از گسترده دروغ و دروغ پراکنی در داخل کشور ما نیز دارد. اخباری که گاه با انگیزه تجاری منتشر می‌شود و گاه حزب و یا زورمندی برای کوبیدن رقیب از آن پشتیبانی می‌کنند؛ اخباری که گاهی با طنز و هجو آمیخته است و گاه جانب‌دارانه عنوان می‌شود. از طرفی ساختن و پرداختن به خبرهای جعلی تنها به زمان کنونی مربوط نیست و شاید به قدمت وجود انسان این اخبار وجود داشته است. اما اندازه و وسعت انتشار و دایره نفوذ خبری به صورتی که در دوره کنونی وجود دارد قابل مقایسه با دوره گذشته نیست. در گذشته اگر کسی به تولید خبری می‌پرداخت لازم بود تمام اهتمام خود را به کارگیرد تا خبر به مخاطب برسد و به دست آوردن اعتماد مخاطبان بسیار پرهزینه بوده است. اما امروزه این مخاطبان هستند که با نشر خبرهایی که برایشان جالب است(بدون توجه به حقیقت یا عدم حقیقت آن) از رسانه‌ها پیشی می‌گیرند. هر کس هدفی را در انتشار خبر می‌بیند، در واقع عسکران بی‌جیره و مواجب مبدعان اخبار جعلی هستند. بنابراین از حیث وجود، مسئله خبر جعلی مسئله‌ای جدید نیست اما از نظر قلمرو و دامنه نفوذ قابل مقایسه با دهه‌های گذشته نیست لذا از این زاویه پدیده‌ای جدید به نظر می‌رسد. اما آنچه که مهم است این موضوع می‌باشد که فیک نیوز تا چه اندازه می‌تواند بر آینده اقتصاد،سیاست، فرهنگ و سایر ابعاد اجتماعی جامعه تأثیر گذارد؟ آنچه بیشتر از همه خود را عریان به رخ می‌کشد این است که گاه فیک نیوز با هدف‌گیری سیاسی و نفع شخصی است که پرورانده می‌شود و به جای نقش سازنده شبکه‌های اجتماعی، نقش مخرب آنها را می‌نشاند. در این میان مهم‌ترین نکته‌ای که به چشم می‌آید انگارسازی‌ها از طریق اخبار جعلی و قطبی کردن فضاهای رسانه‌ای است. فضاهای قطبی، افراطی و رادیکال به انواع خاصی از خبر، تحلیل و افراد تأثیر گذار، میدان می‌دهد. در حالی که نقش سازنده شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، ترغیب به مشارکت در فضای عمومی و گفت و گوی مدنی است و نقش مخرب آنها ایجاد فضاهای بسته و مهندسی شده است که به هر فکر، کنش و کنشگری در بیرون آن انگ می‌زند. به عنوان مثال دروغ و شایعه پراکنی در میدان‌های انتخاباتی بیشتر با هدف کوبیدن رقیب انجام می‌شود. چون خبرهای جعلی با یک فهم روان‌شناسی و هدفمند ساخته و منتشر می‌شود و به دلیل ماهیت جعلی بودن باید مقصودی را دنبال کند، این مقصود حتما کوبیدن رقبا می‌تواند باشد و ممکن است در این مسیر طوری به ذهن افراد جامعه جهت دهی شود که حقایق اصلی از نظر آن‌ها پنهان بماند. فیک نیوز و شایعه پراکنی می‌تواند بر تصمیم تصمیم‌سازان در هر عرصه‌ای که قرار دارند تأثیر گذار باشند یعنی تصمیم‌گیرندگان یک جامعه در لایحه‌های مختلف، چه در دولت، چه در پارلمان و چه در سایر قوا، متأثر از فضای اخبار جعلی هستند در نتیجه ابعاد مختلف یک جامعه اعم از اقتصاد،سیاست، فرهنگ و غیره تحت تأثیر این پدیده قرار می‌گیرند. به غیر از تصمیم‌گیران یک جامعه، افراد یک جامعه نیز به شدت تحت تأثیر شایعه پراکنی قرار می‌گیرند و در نهایت فیک نیوز و اخبار جعلی می‌تواند مانع حداکثرسازی منافع کلی جامعه گردد زیرا این پدیده فقط برای حداکثر کردن منافع افراد خاصی از جامعه که آن را ایجاد کرده‌اند کاربرد دارد. اما چه راه حلی برای جلوگیری از خسارت‌های وارده به اقتصاد و سیاست توسط پدیده فیک نیوز وجود دارد؟ یکی از راه حل‌هایی که می‌تواند هزینه‌های این پدیده را برای یک جامعه کاهش دهد، اخلاق است و این اخلاق باید بر بستر یک سواد رسانه‌ای بنشیند تا مخاطب تحت تأثیر هر خبری که می‌خواند قرار نگیرد و از تأثیر آن مصون بماند. اگر اخلاق، اخلاق جاری باشد به مراتب منابع انتشار اخبار جعلی هم کمتر خواهد بود چرا که افراد هر خبری را منتشر نمی‌کنند و اگر هم منتشر کردند خوانندگانی که هم اخلاق دارند و هم از سواد رسانه‌ای برخوردار هستند خود را ایمن می‌کنند. بنابراین اخلاق یک عامل بسیار مهم است. در جامعه ما اگر دین درست فهمیده شود چون حامی اخلاق هم هست، می‌تواند این نقش را داشته باشد، اما در مجموع جامعه تا حدود زیادی باید نسبت به وضعیت فعلی توسعه پیدا کند به خصوص یک توسعه اخلاق مدار. زیرا جوامع توسعه‌یافته اخلاق مدار کمتر تحت تأثیر اخبار جعلی قرار می‌گیرد. ساز و کار دیگری که می‌تواند هم بازدارنده شیوع اخبار جعلی باشد و هم بازدارنده آسیب‌های ناشی از تأثیر آن، وجود یک ساز و کار اجتماعی و حقوقی مانند آموزش مناسب و وجود یک نظام قانون گذار انعطاف پذیر است. یعنی جدا از این‌که افراد باید تحت آموزش قرار گیرند و سواد رسانه‌ای آن‌ها برای مصون ماندن از تأثیرات اخبار جعلی افزایش پیدا کند، باید یک نظام قانون گذاری انعطاف پذیر بازدارنده هم وجود داشته باشد با این شرط که این نظام قانون گذاری، فهم و آگاهی تحولات بروز خبرهای جعلی و آنچه را که در این حوزه می‌گذرد داشته باشد تا بتواند در قوانین و مقررات نفوذ کند و اصلاحات لازم را انجام دهد. در هر صورت وقتی که از حوزه اخلاق خارج می‌شویم طبق تجربه بشر، به قانون می‌رسیم، اما این قانون باید به روز باشد، انعطاف پذیر باشد و در حدی بازدارنده باشد که کسانی که در معرض قانون هستند نتوانند اقدام به این کار کنند.