بعد از ورود نیروهای خارجی به افغانستان و برقراری امنیت نسبی در این کشور و شکل‌گیری حکومت ملی، بسیاری از وزارت‌خانه‌ها و ادارات دولتی نیز به دنبال آن شکل گرفتند، تعداد زیادی از افراد در این وزارتخانه‌ها و یا ادارات دولتی مشغول به کار شدند. به عبارت دیگر بیشتر شاغلین کشور را کارمندان دولتی تشکیل دادند. کارمندان یک کشور معمولا رکن اساسی یک دولت در اجرای برنامه‌ها و سیاست‌های آنها می‌باشد. به طوری که کارمندان با لیاقت و شایسته می‌تواند در جهت کاهش بروکراسی اداری و افزایش بهره‌وری فرایندهای اداری بسیار تاثیرگذار باشد. لذا در قسمت اول این مقاله سعی شده است که به بررسی میزان تعداد کارمندان و هزینه‌های آن‌ها مورد بررسی قرار گیرد.
افغانستان از جمله کشورهایی است که تعداد افراد کارمند در آن زیاد است. طبق آمارهایی که اداره احصائیه منتشر کرده است تعداد کارمندان از سال 1383 تا سال 1395 تقریباً رشدی نزدیک به 77 فیصدی داشته است و از 225 هزار نفر  به 400 هزار نفر در سال 1395 رسیده است که  این رقم حدود  1.3 فیصد جمعیت کشور افغانستان را شکل می‌دهند. در سال1385 تعداد کارمندان مرد در حدود  225 هزار نفر و تعداد کارمندان زن تنها 51 هزار نفر بوده است. این تعداد در سال 1395 نزدیک به 90 هزار نفر کارمند زن و نزدیک به 310 هزار کارمند مرد رسیده است. گراف زیر تعداد کارمندان زن و مرد را در بین سال‌های 1383 تا 1395 نشان می‌دهد.
با توجه به گراف 1 می‌توان فهمید که 77.5 فیصد کارمندان دولت را مردان تشکیل داده است که در طی این 13 سال رشد 37 فیصدی داشته است و22.5 فیصدکارمندان دولت را زنان تشکیل داده‌اند که رشدی تقریبا 76 فیصدی در طی این 13 سال داشته است که این به معنای مهیا بودن محیط کاری برای خانم‌ها طی این چند سال بوده است.
گراف 2 نیز تعداد کل کارمندان را در بین سال‌های 1383 تا 1395 نشان می‌دهد که روند افزایشی داشته است و رشدی در حدود 44 فیصدی در تعداد کل کارمندان داشته است. اگرچه در بعضی از سال‌ها تعداد کارمندان به دلیل کاهش بودجه کم شده است.
گراف 3 ده وزارتخانه و اداره دولتی که بیشترین کارمند را به خود اختصاص داده است را نشان می‌دهد. طبق گراف بیشترین تعداد کارمند مربوط به وزارت معارف می‌باشد که حدود 263 هزار کارمند دولتی را به خود اختصاص داده است به عبارت دیکر نزدیک به 50 فیصد جمعیت کارمندان دولت مربوط به این وزارتخانه می‌باشد. وزارت صحت و عامه با 13500 کارمند و وزارت تحصیلات عالی با 12 هزار کارمند بعد از وزارت معارف بیشترین کارمند را به خود اختصاص داده است.
هزینه‌های مربوط به معاش کارمندان
بودجه افغانستان از دو بخش بودجه عادی و بودجه انکشافی تشکیل شده است و معاش کارمندان بیشتر از محل بودجه عادی می‌باشد. نکته قابل توجه این است که همانطور که گفته شد کشور افغانستان نزدیک به 400 هزار نفر کارمند دارد که دولت برای این تعداد از کارمندان در سال 1397 نزدیک به 176 میلیارد افغانی هزینه کرده است که حدود 66 فیصد بودجه عادی صرف فقط هزینه معاش کارمندان می‌شود. البته حقوق‌های پرداختی به همین تعداد خلاصه نمی‌شود و اگر سایر مزد و معاشات و بخششی‌ها و همچنین سهمیه‌های اجتماعی را نیز در نظر بگیریم به راحتی متوجه خواهیم که این رقم بیشتر از این مقدار خواهد شد.
گراف 4 به‌راحتی میزان اهمیت معاش کارمندان را در بودجه افغانستان نشان می‌دهد. به توجه به گراف می‌توان دریافت که بیشتر هزینه‌های دولت صرف معاش کارمندان می‌شود و از این حیث کشور افغانستان کشوری پرهزینه از نظر هزینه‌های جاری است که این مقدار بیشتر از میانگین جهانی است. به همین طریق هم می‌توان دریافت که بیشتر شاغلین کشور را نیز کارمندان تشکیل می‌دهد. این در حالی است که کشور ژاپن با 127 میلیون نفر جمعیت معادل 4 برابر کشور افغانستان و اقتصاد سوم جهان فقط 753 هزار نفر کارمند دارد که حدود 2 برابر تعداد کارمندان افغانستان می‌باشد.
گراف 5 نشان می‌دهد که معاش کارمندان چند درصد از بودجه عادی و بودجه کل را به خود اختصاص داده است.