صاحب امتیاز: محمد رضا هویدا

مدیر مسوول: محمد هدایت

سر دبیر: حفیظ الله زکی

یکشنبه ۳ سرطان ۱۳۹۷

دانلود صفحات امروز روزنامه: 1 2 3 4 5 6 7 8

زلزله در کمین پایتخت‌نشینان

-

 زلزله در کمین پایتخت‌نشینان

وقتی که نام از زلزله برده میشود تصور ما یک شهر خرابشده و ساختمانهای ویرانشده است. یک مصیبت جمعی و ویرانی فراگیر. تصور یک شهر زلزلهزده برای همۀ ما بسیار ترسناک و غمانگیز است. شهری که جز ویرانی چیزی از آن نمانده است. در فیلمها بسیار دیدهایم که شهری براثر زلزله کاملاً ویران شده است اما این موضوع خیلی تخیلی هم به نظر نمیرسد با توجه به اینکه این مسأله ممکن است برای ما در این شهر نیز اتفاق بیافتد ما را وادار نساخته است که کاری برای خود و شهرمان انجام دهیم یا شهرداری و دولت تدبیری برای آن بسنجد.
زمین لرزه یا همان زلزله، لرزش و حرکت پوستۀ زمین است که به علت آزاد شدن انرژی ناشی از گسیختگی سریع گسلهای پوستۀ زمین اتفاق میافتد. عموماً قبل از رخ دادن زلزلۀ اصلی، چندین زلزلۀ کوچک در منطقۀ مورد نظر رخ میدهد که به آنها پیشلرزه میگویند. از سوی دیگر به لرزشهای پس از زلزلۀ اصلی، پسلرزه میگویند که عموماً میزان و شدت آنها، به میزان چشمگیری از زلزله اصلی کمتر است.
این توضیح کوتاهی بود دربارۀ زلزله اما آنچه مهم است این است که ما برای پیشگیری از آسیبهای احتمالی از زلزله چه راهکارهایی داریم. تصور کنید که زلزلهای در کابل اتفاق بیافتد، که این دور از تصور نیست چنانکه شاهد بودهایم که چندین و چند زلزله در کابل اتفاق افتاده است و میافتد. اما تصور کنید که زلزله با مرکزیت نزدیک به سطح زمین و در نزدیکی کابل اتفاق بیافتد؛ چه خواهد شد؟ نگاهی به چهارطرف خود بیاندازید آیا این تأسیسات که در چار اطراف ما قرار دارد مقاومت لازم را در برابر زلزله دارد؟ اگر چنین زلزلهای اتفاق بیافتد میتوان تصور کرد که این تأسیسات خراب نخواهد شد.
با وجود اینکه دفعات وقوع زلزله نسبت به سیل به مراتب کمتر است اما زلزلهها میتوانند در زمانی کوتاه و سریع، خسارتهای فاجعهبار و تلفات زیادی بر جای بگذارند. بر اثر وقوع زلزله هائیتی که ژانویه ۲۰۱۰ اتفاق افتاد به طور تخمینی ۲۳۰ هزار نفر کشته و ۳۰۰ هزار نفر دیگر مجروح شدند. همچنین ۱.۵ میلیون نفر از خانههای خود آواره شدند. علاوه بر این در پی این زلزله خسارتی حدود هشت میلیارد دلار بر جای ماند که تأثیرات آن هنوز هم احساس میشود.
با توجه به ساختوسازی که در کابل وجود دارد میتوان تصور کرد که وجود بلندمنزلها که با استندرد درستی هم ساخته نشده است، چقدر میتواند آمار کشتهشدهها را بالا ببرد. ساختمانهایی که میتواند در وقت زلزله فاجعه به بار بیاورد. خرابشدن این ساختمانها علاوه براینکه ساکنینشان را دچار حادثه میکند؛ افتاد لاشۀ این ساختمان باعث سد معبر میشود و سرکها را بند کرده و کمکرسانی و امدادرسانی را متوقف میکند که این وضعیت آمار کشتهها را در زلزلهها بالا میبرد.
در واقع یک ساختمان فروریخته بر اثر زلزله است که بیشترین تلفات را برجا میگذارد و خود حادثه زلزله این تأثیر فاجعهبار را ندارد و به همین دلیل با اقدامات مناسب میتوان این تأثیرگذاری و پیامدهای ناگوار زلزله را کاهش داد.
به نوشته روزنامۀ گاردین، در ۱۸ سال گذشته در ترکیه ۲۰ هزار نفر بر اثر زلزله کشته شدهاند و کارشناسان معتقدند نیمی از این قربانیان در صورت مناسب بودن سازۀ ساختمان شفاخانهها زنده میماندند. این آمار از ترکیه است حالا تصور کنید اگر این اتفاق در شهری مانند کابل بیافتد، چه خواهد شد؟ در جایی که عدم سازماندهی برای حوادث وجود دارد. هیچ امکاناتی برای مقابله با این بلایا وجود ندارد. ساختمانها غیر استندرد است. ساختار شهری نامتناسب است و هزار و یک مشکل دیگر که میتواند یک زلزله را تبدیل به فاجعۀ برزگ کند.
راجر میگوید جزئیات مقاومسازی در برابر زلزله از ساختمانی به ساختمان دیگر متفاوت است اما اصول کلی ساخت ساختمان ایمن این سه گزینه هستند:
ـ بنای ساختمان روی بستری سنگی باشد نه رسوبی
ـ ساختمانها به یکدیگر پیوسته باشند تا به راحتی واژگون نشوند.
ـ متناسب با موقعیت جغرافیایی، از فولاد یا مادۀ مقاوم مشابه دیگری برای مقاومسازی ساختمانهای بتنی استفاده شود.
با یک نگاه کلی به شهرهای افغانستان میتوان دریافت که چقدر ساختار شهری ما دچار مشکل است نشاندن ساختمانهای بلند در کنار خانههای گلی و خانههای معمولی علاوه براینکه چهرۀ شهر را ناهمگون میکند، بالارفتن این سازهها به صورت بیرویه اخطاری است برای اینکه بیشتر به این موضوع بیاندیشیم.
اینکه برای بناکردن سازهها چقدر به این اصول توجه میشود و چقدر به انجنیرهای زمینشناسی مراجعه میشود جای سؤال دارد. شاهد بودهایم که در زلزلههایی که تا کنون در کابل اتفاق افتاده است بسیاری از ساختمانها ترک خوردهاند و یا قسمتهایی از آنها فرو ریخته است.
در زلزلهای که دقیقاً نمیدانم دو یا سه سال پیش رخ داد بسیاری از خانهها و ساختمانهایی که تازه ساخت هم بودند دچار شکست شدند. ترک برداشتن ساختمان در یک زلزله نشان از این دارد که ممکن است در زلزلۀ بعدی فرو بریزد و فاجعه بیافریند. چرا نسبت به این موضوعات اینقدر بیخیال هستیم و چرا به مردم اطلاعرسانی نمیشود و چرا نظارت درستی در مورد ساختمانهایی که در سطح شهر ساخته میشود وجود ندارد.
پلههای اظطراری در ساختمانها وجود ندارد. لوازم پیشگیری از حادثات در بسیاری از ساختمانها یا وجود ندارد یا قابل استفاده نیست. نمونۀ ناکارآمدی این ساختمانها را میتوان در آتشسوزی زدران مارکت در چهارراهی میرویس دید که در آن هیچ چیزی پیشبینی نشده بود و همچنین پلههای داخلی هم بسیار غیر استندرد ساخته شده بود.
مهمترین عوامل مؤثر در آسیب‌‌پذیری شهرها در برابر زلزله میتوان به عنوان نمونه به موارد زیر اشاره کرد:
ـ بزرگی، شدت و مدت زلزله
ـ شرایط زمینشناسی منطقه
ـ حداکثر توان لرزهزایی گسلها
ـ نوع گسلها
ـ فاصله از چشمههای لرزهزایی
ـ وضعیت سازههای منطقه به جهت مقاومت
ـ نزدیکی به نواحی با تراکم جمعیت بالا
چقدر از این مسائل برای مسؤلان ما مهم است و به آن توجه میکنند و برایشان مهم است از آسیب بیشتر در چنین وقایعی جلوگیری کند.
عوامل مؤثر در آسیبپذیری شهرها در برابر زلزله را میتوان به دو دسته کلی تقسیمبندی کرد:
عواملی که به عنوان عوامل انسانساز تلقی میشود و نحوی تکوین و روند تغییرات آن بیشتر جنبۀ انسانی دارد و در حالت کلی نتیجۀ دخالت مستقیم انسان است.
عواملی که مبنای تشکیل آنها ریشۀ طبیعی دارد و این در حالی است که چگونگی رفتار و دخالتهای انسانی میتواند در چگونگی بروز و ظهور این نوع از شرایط طبیعی در زندگی بشری نقش تعیینکننده داشت.
خلاصه اینکه هیچ چیز در این شهر به صورت اصولی به نظر نمیرسد و این ترس از وقوع حوادث را بیشتر و بیشتر میکند.

دیدگاه شما