روزهایی که در پیش روی داریم، روزهای پرتپش است. روزهایی که همگی از داوطلبان نامزدی ولسی جرگه و رأی دهندگان آمادگی گرفته‌اند تا آرام‌آرام در بازی‌های نبرد انتخاباتی بروند. حال بسزاست که به یک پرسش سرنوشت‌ساز و اخلاق گرایانه و اخلاق مدارانه پاسخ بدهیم:
آیا در نبردهای انتخاباتی چقدر بازی جوانمردانه خواهیم کرد؟
تصور کنید که نبردهای انتخاباتی همان رینگ مسابقه بوکسینگ است یا میدان کشتی پهلوانی؛ چیزی که در هریک از آن با عنوانی به نام «بازی جوانمردانه» روبه‌رو هستیم؛ حال این بازی‌های جوانمردانه ممکن است نام دیگری مانند «رقابت سالم انتخاباتی» یا دیگر نام‌ها داشته باشد، نام‌ها و عنوان‌ها مهم نیست؛ بلکه آنچه مهم است، جوانمردی در بازی است. متخصص رشته ورزشی می‌گویند که «بازی جوانمردانه یک نظریه نیست بلکه نگرشی است که در رفتار نمود پیدا می‌کند. ورزشکاران می‌توانند با بازی جوانمردانه‌شان به بهتر شدن جهان و گسترش صلح در کشورها کمک کنند.» اکنون با توجه به منش و روش بازی‌های جوانمردانه قهرمان‌های میدان‌های کارزار ورزشی، نبردهای کارزار انتخاباتی نیز هرگاه جوانمردانه باشد به بهتر شدن جهان و گسترش نیکویی و رفتار نیکو در مردم کمک می‌کنند؛ زیرا مبنای همه‌چیز در جامعه بشری «اخلاق‌مداری» است و رعایت قواعد و بنیادهای اخلاقی و جوانمردی.
به دور از روش، منش و کنش کارزارهای انتخاباتی چه در افغانستان یا دیگر کشورها که چارچوب‌ها و چوکات های جوانمردانگی را زیر پای می‌گذارند؛ ولی اگر قرار باشد که نویسنده این سطور از نبردهای انتخاباتی سخن بگوید و دیدگاه خود را همرسانی کند، بدیهی است که بسی به جوانمردی و بازی‌های جوانمردانه در کارزارهای انتخاباتی پایبند است.
من از نخستین انتخابات ولسی جرگۀ پسا طالبانی همواره چه ناظر چه غیر ناظر بوده‌ام؛ چشم دیدهای زشت و نابهنجاری از نبردهای انتخاباتی دارم که می‌توان از ناجوانمردی در کارزارهای انتخاباتی نام برد؛ مثلاً تجربیات تلخ و خشنی که از چشم دیدهای خود دارم هرگاه به یادم می‌آید جهانی پر از کژدم و عقرب و مار می‌گردد.
از آنجایی که تمام شگردها و شیوه‌های زندگی در تمام گستره‌های زندگی بشری روی‌هم تأثیرگذار است شاید بد نباشد که از اصول جوانمردی و اخلاق‌مداری بازی‌های جوانمردانه فیفا یاد کنیم و از آن برای بازی‌های انتخاباتی سود ببریم. فیفا برای بازی‌های ورزشی اصول ده‌گانه‌ای را ارائه کرده است که به این قرار است:
اصول ده‌گانه بازی جوانمردانه فیفا
1.             برای بردن بازی کنيد
2.             جوانمردانه بازی کنيد
3.             قوانین بازی را رعایت کنید
4.             به حریف، هم‌تیمی‌ها، داوران، مسئولین اجرایی و بینندگان احترام بگذارید
5.             شکست را با وقار بپذیرید
6.             زیبایی‌های فوتبال را ترویج نمایید
7.             کسانی که ورزش ما را بدنام می‌کنند، تقبیح کنید
8.             فساد، مواد مخدر، تخلف و دیگر موارد خطرناک برای ورزشمان را تقبیح و مردود سازيد
9.             به دیگران کمک کنید تا زیر فشار فساد و انحراف پایداری ورزند
10.            کسانی را که از اعتبار فوتبال دفاع می‌کنند، محترم بشمارید.
به‌راستی که همین اصول ده‌گانه برای بازی‌های انتخاباتی نیز باید کاربرد داشته باشد؛ زیرا چه نامزدهای انتخاباتی و چه طرفداران نامزدها هریکشان برای برنده شدن برنامه‌ریزی می‌کنند. ولی این برنده شدن نباید جوانمردی و بازی‌های جوانمردانه را زیر پا بگذارد و قوانین اخلاقی را از بین ببرد. آن‌گونه که در اصول ده‌گانه فیفا آمده است، نامزد انتخاباتی نیز باید به حریف، هم‌تیمی‌ها، داوران، مسئولین اجرایی و رأی‌دهندگان احترام بگذارند. در فرجام هر نامزدی که شکست خورد، شکست خود را باوقار بپذیرند. همچنین برابر مادۀ هفتم قانون فیفا بایستی هرکسی که در کارزار انتخاباتی انتخابات را بدنام کنند سرزنش شوند و تقبیح گردد. افزود بر این‌ها همان‌گونه در قانون فیفا آمده است، در هنگام بازی ورزشی آن‌گونه که از هرگونه تخطی‌های مانند فساد، مواد مخدر، تخلف و دیگر موارد خطرناک برای ورزش ناپسند شمارده می‌شود، برای کارزارهای انتخاباتی نیز ناپسند شمارده شود. سرانجام آن‌گونه که در مادۀ دهم قانون فیفا آمده است: «به دیگران کمک کنید تا زیر فشار فساد و انحراف پایداری ورزند.» لزوماً به جامعه، رسانه‌های همگانی، جامعۀ باز و دموکراتیک کمک شود تا در برابر فشار فساد و انحراف‌های اخلاق انتخاباتی پایداری بورزند تا بازی‌های جوانمردانه با تمام گسترۀ اخلاقی خودش در جامعه نهادینه شود و ژرفای اخلاق‌مداری مردم همواره جوانمردی و بازی‌های جوانمردانه را گسترش بدهند و شکوفا سازند.
÷
همان‌گونه که در اصول و اخلاق «بازی جوانمردانه» آمده است، راستی و «پایبندی به اصول اخلاقی از جمله ضروریات بازی جوانمردانه است. اگر می‌خواهید یک قهرمان واقعی باشید باید بدانید ورزش کردن در یک چارچوب صحیح اخلاقی بسیار واجب است. افزود بر این اصل «همبستگی» نیز در بازی جوانمردانه باید رعایت شود؛ همان‌گونه در اصول اخلاقی بازی جوانمردانه آمده است: «مهم است که از یکدیگر حمایت کنید و احساسات، اهداف و رؤیاهای خود را به اشتراک بگذارید. موفقیت متقابل ماحصل حمایت متقابل در خارج و داخل میدان است.»
همان‌گونه شکیبایی و تلورانس یکی از ویژگی‌های دنیای مدرن و جامعۀ برآمده از نابالغی است، در اصول اخلاقی بازی جوانمردانه آمده است: ـتمایل به پذیرش رفتار و یا تصمیماتی که خلاف نظر شماست به تقویت خودکنترلی در فرد کمک می‌کند. در نهایت رفتار ماست که باخت و برد را تعیین می‌کند. یکی دیگر از اصول اخلاقی بازی جوانمردانه شکوفایی است، همان‌گونه که آمده است: «ورزش ما را درگیر تلاش جمعی برای دنبال کردن تعالی بشریت می‌کند.» بایستی کارزارهای انتخاباتی نیز جامعه افغانستانی را درگیر تلاش همگانی برای شکوفایی بشریت کند نه اینکه دچار پستی شود.
از جمله آداب و اخلاق بازی جوانمردانه رقابت منصفانه است یعنی اینکه «برای لذت بردن از ثمره موفقیت تنها پیروزی کافی نیست. هنگام سنجش پیروزی باید از ابزار انصاف مطلق، صداقت و بازی بهره گرفت.» پس نامزدها و طرفداران نامزدها نیز هنگام سنجش پیروزی از ابزار انصاف، راستی و جوانمردی سود ببرند.
همان‌گونه که یکی از عناصر و مؤلفه‌های بازی جوانمردانه احترام «بدون قید و شرط برای رقیب، بازیکنان خودی، داور و هواداران» است، بایستی این قواعد در انتخابات نیز رعایت شود. رعایت تمام جنبه‌های اصول و قواعد نظری بازی جوانمردانه تا جایی است که بازیگر را ملزم می‌کند تا از هرگونه سو استفاده‌هایی خودداری کند و پرهیز کند؛ مثلاً در بازی جوانمردانه بازیگر از هرگونه دارویی که نیروی فرد را تحت تأثیر قرار دهد، دوری کند؛ زیرا بر بنیاد اصول اخلاقی بازی جوانمردانه اگر فردی این کار را انجام دهد بازی را برای سایرین نیز خراب می‌کند.
در بازی‌های ورزشی آقای پیر دو کوبرتن، پدر بازی‌های المپیک مدرن می‌گوید: در زندگی، پیروزی نیست که اهمیت دارد بلکه مبارزه اهمیت بیشتری دارد؛ بنابراین خوب مبارزه کردن مهم‌تر از پیروزی نهایی است. ممکن است رقابت و مسابقه سخت باشد، اما همیشه باید در هنگام تمرین و ورزش در جستجوی شادی باشید و هرگز نباید حتی در میان یک مبارزه سخت از اهمیت خود مبارزه غافل شد؛ بنابراین بایستی برای کارزار انتخاباتی نباید زمان اندکی مردم را در گرداب سرگردانی قرار بدهد.
به هر حال چه بازیگر کارزارهای انتخاباتی و چه رأی‌دهندگان و طرفداران نامزدها نباید در هیچ زمانی اصول و اخلاق بازی‌های جوانمردانه را زیر پای کند. امید است که جامعه افغانستانی روزبه‌روز بر مدار هنجارهای اخلاقی، کرامت منش و خوی، رفتار و کردار درست و پسند پخته‌تر شود تا روزی که این سرزمین را آفتاب روشن کند.
باید گفت که در زندگی همه چیزی بازی است؛ حتی ما آدم‌ها نیز آدمک‌هایی هستیم که به دست ابر نیرویی بازی می‌شویم. پس ما که در سرشت خود بازیچه هستیم، نباید در بازی‌هایی که می کنیم، جوانمردی را از دست بدهیم و زیر پا بگذاریم. تخریب نامزد دیگری، تهمت و افتراء، تخریش اندیشه همگانی، ترور شخصیت، دست یازیدن به دروغ و... از موارد تخطی آشکار بازی جوانمردانه است. پس بیائیم بازیگران نیکی در انتخابات باشیم؛ چه رأی دهنده باشیم یا نامزد انتخاباتی.