پس از اين كه نشست هاي چهارجانبه‌اي افغانستان، پاكستان چين و آمريكا به منظور كشانيدن گروه طالبان به ميز گفت و هاي گويِ سياسي به ثمر ننشست و همه‌ي خوش بيني ها و اميدواري ها به يأس مبدل گرديد، حزب اسلامي به رهبري انجينير گلبدين حكمت‌يار جهت گفت و هاي گوي سياسي با دولت اعلام آمادگي كرده است. حزب اسلامي به رهبري گلبدين حكمت‌يار پس از پيروزي گروه هاي جهادي موضع سياسي مخالفت دولت اتخاذ كرده و تا اكنون نيز ادامه داده است. همين اكنون هيئت با صلاحيتي از طرف اين حزب در كابل است و با مقام هاي ارشد تصميم گيرنده در شوراي عالي صلح، مقام هاي دولتي، نمايندگان احزاب و نهادهاي اجتماعي در حال گفت و گو مي باشد. البته اين نخستين بار نيست كه حزب اسلامي هيئت گفت و گو كننده مي فرستد. قبلا نيز هيئت هاي به منظور گفت و گو فرستاده بود اما بدون دستاورد بوده است.
   موضع سياسي حزب اسلامي خروج نيروهاي نظامي خارجي از كشور، تشكيل دولت موقت و آزادي زندانيان سياسي اين حزب بوده و همواره روي اين موارد تاكيد شده است. در سال هاي قبل نيز يك بار خبر احتمال توافق سياسي اين حزب با دولت به عنوان بحث مطرح سياسي تبديل شد، ولي با امضايِ پيمان استراتژيك و قرارداد دفاعي و امنيتي با ايالات متحده‌ي آمريكا كه ناظر بر حضور نيروهاي اين كشور در خاك افغانستان است، گفت و گو ها به جايي نرسيد. اما اين بار، به نظر مي رسد عزم اين جريان جهت گفت و گوي ثمر بخش با دولت جدي است. در حال كه نمايندگان‌اش در حال گفت و گو هستند، اعلام كرده كه زين پس خروج نيروهاي خارجي به عنوان پيش شرط گفت و گوهاي سياسي مطرح نيست. هيئت گفت و گننده‌اش نيز اعلام كرده كه با تمام اخلاص به كابل آمده و هيچ وزارت و ولايتي را به عنوان باج و امتياز سياسي نمي خواهد. بنابراين، ممكن است اين بار گفت و گوهاي اين حزب با دولت ثمر بخش بوده و به نتايج دست يابد. پس سوال كه مطرح مي شود اين خواهد بود كه پي آمدهاي بازگشت سياسي حزب اسلامي چه خواهد بود؟ آيا با پيوستن اين حزب به فضاي سياسي كنوني خشونت هاي سياسي كاهش خواهد يافت؟ و از سوي ديگر با پيوستن اين حزب به فضاي جديد واكنش نيروهاي سياسي داخل نظام چه خواهد بود؟.
كاهش نسبي خشونت هاي سياسي
حزب اسلامي گلبدين حكمت‌يار در بخش هاي از كشور نفوذ قابل ملاحظه‌اي دارد. اين حزب گه گاهي نبردهاي را در برابر دولت و همكاران خارجي سازمان دهي كرده و نيز گه گاهي حمله هاي مرگ‌‌بار كه اكثرا مردم بي‌گناه ملكي كشته مي شوند را سروسامان داده است. برسر مناطق تحت نفوذ با گروه طالبان درگير شده و خشونت هاي كلان را تجربه كرده است. اما خشونت هاي اعمال شده از سوي اين حزب در برابر خشونت هاي اعمال شده از سوي گروه طالبان اندك و ناچيز مي نمايد. در طول يك دهه و اندي كه نبردهاي كلان ميان دولت و تروريستان صورت گرفته است؛ قريه ها، ولسوالي ها و حتي ولايت دست به دست شده است، در همه جا نام گروه طالبان مطرح بوده و از حزب اسلامي نشانه‌ي نبوده است. اين امر نشان مي دهد كه در جبهه‌اي نظامي و جنگ اين حزب ضعيف تر از گروه طالبان عمل كرده است. اما اين كه چرا ضعيف عمل كرده دو احتمال مي تواند مطرح شود. اول اين كه ممكن است حزب اسلامي نسبت به گروه طالبان اندك در برابر تاسيسات عمومي و مردم ملكي احساس مسووليت كرده و نخواسته بحران آفريني كند كه پي آمد زيان‌بارش را مردم مي بينند، و دوم اين كه شايد ميزان حمايت هاي سازمان هاي استخباراتي از حزب اسلامي پايين بوده و اين حزب توانايي راه انداختن عمليات هاي كلان را نداشته است. از اين رو اين حزب در گفتمان صلح و گفت و گوي سياسي جايگاه چندان ندارد. در اين وادي همه‌ي ذهنيت ها متوجه گروه طالبان است و اين حزب در زمره‌ي ساير مخالفين مسلح دسته بندي مي شود. به عبارت ديگر، حزب اسلامي در حاشيه قرار گرفته است. از اين رو، در صدد است تا با دريافت اندك‌ترين باج سياسي و گذشتن از موضع قاطع قبلي خود ـ خروج نيروهاي نظامي خارجي از كشور ـ به جنگ و ستيز چهل ساله‌اش با دولت پايان داده و به روند سياسي پساطالبان بپيوندد. بنابراين با اين كه اكنون گروه طالبان به عنوان مطرح‌ترين و قدرت‌مندترين گروه شورشي و تروريستي دانسته شده و حزب اسلامي ضعيف پنداشته مي شود، ولي به هرحال، اين حزب در بخش هاي از كشور صاحب نفوذ بوده و تغيير موضع سياسي و نيز به زمين گذاشتن سلاح نظاميان‌اش، در كاهش خشونت هاي سياسي و تامين امنيت سودمند خواهد بود. گرچه جنگ و بي ثباتي همچنان ادامه خواهد يافت.
واكنش نيروهاي سياسي داخل نظام
حزب اسلامي در دوران پساجهاد مشكلات جدي سياسي با برخي جريان ها داشته است. اين رقابت ها و مشكلات تا اكنون نيز تداوم يافته است. هيئت گفت و گو كننده‌اي اين حزب گفته كه برخي از حلقات درون نظام موافق توافق سياسي حزب اسلامي با دولت نيست و در صدد بي ثمر كردن‌اش هستند. ممكن است منظور اين حزب چند جريان سياسي باشد، اما بدون ترديد يكي از آن ها حزب جمعيت است. در اين صورت مسووليت و وظيفه‌اي گردانندگان شوراي عالي صلح و رييس جمهور اين است كه روند گفت و گو با حزب اسلامي را به گونه‌اي مديريت كنند و به سازوكاري توافقي دست يابند كه باعث نارضايتي جدي برخي از حلقات سياسي ديگر نشود. اگر باعث نارضايتي گردد، در گام نخست دولت كنوني و در گام دوم نظام و فضاي سياسي حاكم تضعيف شده و پايه هاي‌اش لرزان خواهد شد.
به هرحال در صورت كه حزب اسلامي به رهبري گلبدين حكمت‌يار به روند سياسي حاكم بپيوندد، دو پي‌آمد ممكن است داشته باشد. اول اين كه بخش از خشونت هاي سياسي پايان يافته و باعث تحكيم امنيت دست كم در برخي مناطق مي شود و دوم اين كه پيوستن اين حزب ممكن است به مزاق برخي حلقات سياسي رقيب‌اش خوش نخورده و حساسيت هاي را خلق كند. در اين عرصه مسووليت سنگين سياست مداران است كه روند را طوري مديريت نمايند كه باعث تقويت دولت و نظام شود نه تضعيف آن.