نیروهای دفاعی و امنیتی و نیز شهروندان افغانستان، در دور نخست انتخابات ریاست جمهوری به گونة چشم گیر درخشیدند. با این که قبل از روزِ انتخابات، دشمن قادر به اجرایِ برخی حمله های انتحاری حتی در دفتر مرکزی کمسیون انتخابات شده بود، تصور بر این بود که نیروهای دفاعی و امنیتی کشور، قادر به تامین امنیت روند رای دهی نیستند و احتمال دارد، چالش های کلان امنیتی خلق گردد و نیز، به دلیل حمله های که صورت گرفته بود، پیامک های ترس ناکِ که صادر گردیده و نشر شده بود و در نهایت فضایِ رُعب و وحشت که ایجاد گردیده بود، احتمال می رفت میزانمشارکت سیاسی شهروندان پایین باشد.

   ولی عکس این تصور و احتمال به اثبات رسید. هم نیروهای نظامی و امنیتی داخلی، قادر به رقم زدن فضایِ امن برای روند شدند و هم شهروندان بدون در نظر گرفتن تهدیدها به گونة گسترده به پای صندوق های رای حضور یافته و انگشت های شان را رنگی کردند. این وضعیت باعث گردید تا نیروهای نظامی و امنیتی داخلی، مورد تمجید و تحسین قرار گرفته و هویت کسب کنند و شهروندان افغانستان نیز انسان های با شهامت و دموکراسی خواه، خوانده شوند. از این رهگذر، خوش باوری های جدیِ در داخل و خارج کشور به وجود آمده و همه از نهادینه شدن دموکراسی و سنت رای دادن و رای گرفتن، سخن می زدند.

    از این زاویه، تحلیل و تبصره بر این بود که این بار ـ دور دوم ـ نیز مشارکت سیاسی شهروندان گسترده بوده و آنان مانند بار نخست، حماسة مشارکت را خواهند آفرید. گرچند نگرانی های مبنی بر این که جامعة افغانستان برای «نخستین» بار دور دوم را تجربه کرده و ممکن است مردم به صورت گسترده شرکت نکنند وجود داشت، اما در نهایت، دید همه بر این بود که مشارکت حماسی باز آفریده خواهد شد.

گرچند رییس کمسیون مستقل انتخابات از مشارکت هفت ملیونی و حتی بیشتر از آن سخن می زنند، اما واقعیت که در همه جا دیده شد و دکتر عبدالله نیز آن را مطرح کرد، این بود که این بار، میزان مشارکت شهروندان پایین و اندک تر می نمود. جلوِ برخی مراکز انتخاباتی صف های طویل به چشم می خورد، اما دیگر مراکز خالی بوده و چشمان کارمندان در انتظار رای دهندگان بود. گرچند برخی ها علت خالی بودن مراکز را نبود فهرست طویل نامزدان شورای ولایتی و سریع انجام شدن روند رای دهی تلقی می کنند، اما با آنهم به نظر می آید که مشارکت سیاسی پایین و اندک بود.

   حالا پرسش که مطرح می گردد این خواهد بود که:علل پایین بودن میزان مشارکت چیست؟

به نظر می رسد که عوامل و علل متفاوت در پایین بودن میزان مشارکت سیاسی شهروندان نقش دارد. نبود انتخابات شورای ولایتی، نشر شایعه های سیاسی مبنی بر این که رای شهروندان سازنده نبوده و تعیین کننده حکومت و کشورهای خارجی است و دل زدگی سیاسی شهروندان از انتخابات، می تواند به عنوان عوامل و علل پایین بودن مشارکت سیاسی شهروندان طرح گردد.

1 . نبود انتخابات شورای ولایتی

در دور نخست، انتخابات شورایِ ولایتی و ریاست جمهوری با هم در یک روز برگزار شد. شهروندان دو برگه را دریافت کرده و در حقیقت دو انتخاب می کردند؛ یکی را به عنوان نماینده در شورایِ ولایتی ولایت که در آن زیست داشتند و دیگری را به عنوان رییس جمهور کشور.

   افراد بی شماری خود را در شورای ولایتی نامزد کرده و از همه به ویژه دوستان، خویشاوندان و کسان که شناخت نزدیک داشتند، طالب رای هستند. در روزهای قبل از رای دهی به خانه های دوستان شان رفته و آن ها را تشویق می کردند که حتما و باید به مراکز رای دهی رفته و وی را پیروز کنند.

    از این روی، یکی از عوامل و علل شرکت گستردة شهروندان در دور نخست رای دهی، انتخابات شورای ولایتی در کنار انتخابات ریاست جمهوری بوده است. اما در دور دوم که انتخابات شورای ولایتی نیست، برخی از شهروندان انتخابات و شرکت در رای دهی را جدی نگرفته اند.

2 . نشر شایعه های سیاسی

بحث دیگری که می توانست و می تواند به صورت جدی بر مشارکت شهروندان تاثیرگذار واقع شود، نشر شایعه های سیاسی از سوی حلقه ها و باندهای گونه گون است. با تاسف در دور نخست رای دهی، شایعه های سیاسی متفاوت به نشر می رسید. در موارد مختلف، اما جدی ترین و حادترین شایعه، این بود که رییس جمهور بعدی افغانستان توسط رای مردم تعیین و مشخص نمی گردد بلکه ارادة سیاسی ایالات متحده امریکا و حکومت کنونی است که مشخص می کند کِی رییس جمهور شود. از این رهگذر، برگزاری انتخابات و تشویق و حضور مردم به پای صندوق های رای دهی نمایشنامة بیش نخواهد بود. مسلم است در صورت که مردم به چنین شایعه های سیاسی باور کرده و آن ها را به عنوان حقیقت ها بپندارند، انگیزة مشارکت سیاسی به صورت گسترده افول خواهد کرد.

   حالا به نظر می رسد که یکی از عوامل و علل پایین بودن مشارکت سیاسی غالب شدن این باور در سطح جامعه است که رای دهی و انتخابات نمایشنامة فیلمی است و تعیین کننده مراجع دیگری خواهد بود.

3 . دل زدگی از انتخابات

بحث دیگری که ممکن است باعث پایین بودن میزان مشارکت سیاسی شده باشد، دل زدگی مردم از فرایند باشد. علی رغم تلاش های جدی که از سوی وزارت معارف دولت افغانستان و موسسه های خارجی همکار در زمینة سواد آموزی صورت گرفت، بخش عمدة مردم افغانستان بی سواد هستند. مشخص است که سطح آگاهی، دانایی، تحلیل و مسوولیت پذیری سیاسی انسان های بی سواد به مراتب پایین تر از انسان های با سواد است. از این رهگذر، ممکن است مردم افغانستان اسیر تحلیل های سیاسی عامیانة خود شده باشند که می گویند سیاست مداران برای کسب کرسی، جایگاه و مقام و پول و ثروت با هم رقابت نموده و از ما مردم عادی جامعه به عنوان ابزارها استفاده می کنند. در این حالت نتیجه گیری می گردد که ما کار به کار سیاست مداران نداریم و آن ها را به حال خود شان واگذار می کنیم تا به نتیجه برسند.

    بنابر این، ممکن است مردم از بی نتیجه ماندن دور نخست رای دهی، کشمکش های که بر سر آرایِ مورد اختلاف به وجود آمد و مبارزه های طولانی انتخاباتی به گونة که رسانه ها و سطح شهرها را فرا گرفته بود، خسته شده و دچار دل زدگی شده باشند. متاسفانه مردم تجربة دور دوم را نداشته و دقیقا نمی فهمیدند که فرایند انتخابات در کجا باید به پایان رسد و شرایط پایان یافتن اش چیست. پس ممکن است فرایند طولانی مردم را دل زده کرده و نسبت به شرکت در دور دوم بی انگیزه کرده باشد.

  به هر صورت ممکن است مجموعة این علل و عواملـ نبود انتخابات شورای ولایتی، نشر شایعه های سیاسی و دل زدگی سیاسی مردم ـ دست به دست هم داده و باعث پایین آمدن میزان مشارکت سیاسی شده باشد.