تا به حال هر بار که شهروندان افغانستان به پای صندوق های رای دهی رفته اند، دو چالش عمده در برابر شان خود نمایی کرده است که، باعث خلق نگرانی های جدی نیز شده است؛ نگرانی نخست؛ تهدیدها و چالش های امنیتی است، که از سوی گروه های مسلح طالبان و دیگر گروه ها صورت می گیرد و اما نگرانی دوم؛ تقلب، تخطی و تخلف در فرایند رای دهی و شمارش آراء است.

1 . نگرانی های امنیتی

  نگرانی های امنیتی باعث می گردد که در بخش عمدة از ولسوالی های کشور کمسیون انتخابات قادر به بازگشایی مرکزهای رای دهی نگردیده و باشندگان آن جا، از اعمال حق سیاسی شهروندی شن محروم شوند. باشندگان مناطق که در آن جا مرکزهای رای دهی باز شده است، در فضای رعب و وحشت خاص پای صندوق های رای دهی روند، و جهت پیشگیری از حمله ها و دسیسه های طالبان، تدابیر امنیتی شدید اتخاذ گردد که بدون تردید برای مردم مشکل ساز خواهد بود.

نگرانی ها از تهدیدهای امنیتی همان گونه که در دور نخست جدی بود، حالا نیز جدی بوده و خواهد بود. ولی به نظر می رسد که نیروهای دفاعی و امنیتی کشور در این زمینه خوب تر و جدی تر ظاهر شده اند. با آن که در دور نخست تهدیدهای جدی از سوی گروه طالبان وجود داشت، انتخابات به ویژه روز رای دهی در فضای امن رقم خورد و حالا در دور دوم هم طبق گزارش ها به جز از رخ داد برخی حوادث کوچک، به صورت عموم وضعیت حکایت از امن بودن فرایند دارد.

گرچند مرحلة انتقال صندوق های رای دهی به مرکزها و از آن جا به کابل، نیازمند تلاش های جدی نیروهای دفاعی و امنیتی است، ولی به نظر می رسد که مهمترین تهدید، تهدید روز رای دهی بود و آن به گونة موفقیت آمیز پشت سرگذاشته شد. حالا نگرانی های امنیتی به پیمانة قابل ملاحظة کاهش یافته است.

2 . نگرانی از تقلب

تقلب و تخلف از اصول و قواعد انتخاباتی یکی از نگرانی های جدی همة کشورهاست. این پدیده در کشورهای غربی و توسعه یافته به دلیل رشد و گسترش تکنولوژی کمرنگ گردیده و از نگرانی جدی به شمار نمی رود، اما در کشورهای جهان سومی و افغانستان به دلیل نبود ابزارها، امکانات و تکنولوژی لازم از نگرانی های جدی به شمار می رود. با این که نظام ها و قوانین انتخاباتی راه ها و سازوکارهای مختلف را جهت پیشگیری از تقلب و تخلف پیش بینی می کند، اما بازهم تخلف و تقلب به گونة جدی صورت می گیرد. در برخی مناطق رای دهندگان تهدید می گردند که حتما و باید به فلان نامزد رای دهند، از طریق تطمیع و توزیع پول تحت تاثیر قرار می گیرند، از طریق ابزار دین تحت تاثیر قرار داده می شوند، کارمندان  کمسیون تطمیع می شوند تا به نفع یک نامزد کار کنند و ده ها مورد شگردهای که ممکن است از آن ها استفاده گردد.

 تقلب، باعث می گردد که در گام نخست شهروندان را نسبت به شرکت در رای دهی فاقد انگیزه کند، در گام دوم، مشروعیت نهادهای انتخاباتی و به صورت کلی نظام سیاسی را با پرسش مواجه کند و در گام سوم، شکاف های سیاسی و در نهایت شکاف های اجتماعی را فعال کرده و همگرایی سیاسی و اجتماعی و در نهایت ثبات سیاسی را هدف قرار دهد.

    با تاسف باید گفت که در دوران مبارزه های انتخابات ریاست جمهوری کشور به ویژه در دور دوم، تخلف های انتخاباتی به صورت گسترده به چشم می آمد و فرایند رای دهی و شمارش آراء نیز بعید به نظر می رسد که عاری از تقلب رقم خورده باشد.

  مهره های درشت تیم های انتخاباتی در موقع کمپاین ها دست به تخلف های چشم گیر زدند. شهروندان تهدید شدند که اگر به فلان نامزد رای نداده و آن برنده نگردد، افغانستان به بحران فرو خواهد رفت، اگر به فلان نامزد رای ندهند خاین محسوب می شوند، از الفاظ و واژه های نا مناسب استفاده گردید، از طرف تیم ها پول هنگفت در دور دوم توزیع شد، از علمای دینی و برخی مسایلی که خردگرایی را بر نمی تابد به عنوان ابزار استفاده شد و به برخی مسایل که منافع فضای کنونی بر نمی تابد دامن زده شد.

به نظر می رسد که از تخلف ها در زمان کمپاین ها نمی توان به صورت کامل پیشگیری نمود. پس تقلب در روز رای دهی و بعد در شمارش آراء که به صورت مستقیم سرنوشت انتخابات مورد دست برد قرار می گیرد، نگرانی جدی تر است.

بنابر این، تقلب مهمترین نگرانی شهروندان و نامزدان ریاست جمهوری است. طوری که پیداست شهروندان شرکت کننده در رای دهی و نامزدان مهمترین خواست شان از حکومت و کمسیون های انتخاباتی این است که از رفتارهای که باعث تخطی، تخلف و تقلب می گردد پیشگیری کنند.

3 . چشم های دوخته شده به کمیسیون

رای دهی اگر با چالش برگزار گردید و یا بدون چالش و اگر تقلب ها و تخطی هایِ صورت گرفت، با همة این ها به پایان رسید. شهروندان با تقبل تهدید و زحمت رای شان را دادند و کارمندان پایین رتبة کمسیون نیز با شمارش آراء کار شان را به پایان رسانیدند.

حالا به نظر می رسد توپ در میدان کمسیون و مقام های عالی این نهاد است. به تعبیر دیگر همة چشم ها به این نهاد و مقام های بلندش دوخته شده است. در دور نخست، اعتراض ها و پرسش های جدی به آدرس کمسیون وجود داشت. این باور در جامعه و افکار عمومی شکل گرفته و تقویت شده بود که نتیجه مهندسی شده و آن چیزی را که مردم می خواسته است بازتاب نیافته است.

اما مسئله مبهم و پیچیده باقی ماند و علی رغم اتهام های که وارد شد و پرسش های که به صورت جدی مطرح گردید، مقام های کمسیون به آن ها نپرداختند.

 حالا به نظر می رسد که مسوولیت جدی کمسیون به عنوان یک نهاد و نیز مقام های تصمیم گیرنده و مدیریت کننده اش خواهد بود که تلاش ورزند در گام نخست در صورت وقوع تقلب های گسترده در روز رای دهی، مسئله را جدی پیگیری کنند و در گام دوم، تلاش کنند نظر شهروندان را به عنوان نتیجه بازتاب دهند. در این صورت از مهندسی و از این قبیل مسایل حرف به میان نیاید.

   به نظر می رسد که شرایط و وضعیت سیاسی به مراتب نسبت به دور نخست نازک، شکننده و آسیب پذیر است. حقیقت این است که رقابت دور دوم، رنگ و بوی قومی گرفته و مسایل منطقه ای نیز مطرح می شود. پس تنها با شفافیت می توان ثبات نسبی را ضمانت کرد.