موافقت نامه دو جانبه امنيتي بين افغانستان و ايالات متحده امريكا، حدود يك سال است كه به عنوان بحث مسلط در رسانه هاي داخلي و خارجي مطرح شده است. اين بحث، قبل از انتخابات سوژة همة رسانه ها و مطبوعات بود، اما با نزديك شدن انتخابات تحت شعاع قرار گرفته و اندكي فروكش كرد. گرچند در ميزگردها و مناظره هاي انتخاباتي يكي از پرسش هاي جدي بود، اما نتوانست خود را از زير لايه هاي مباحث و موضوعات انتخابات بيرون كشد.

    رييس جمهور كرزي علي رغم تلاش هاي سياسي كه در آغاز كرد؛ قانون اساسي را مانند دفعه هاي قبل نقض كرد، نارضايتي و ناخشنودي نمايندگان مجلس و جريان هاي سياسي را بر انگيخت، محدوديت هاي امنيتي را به مردم وضع كرده و چند نفر كشته شد و بودجة گزافي را بر اموال عمومي تحميل كرد، از امضاي موافقت نامه سر باز زده و در برابر خواست هاي شركت كنندگان لويه جرگه امنيتي موضع گرفت. ديپلمات هاي امريكايي در آغاز تصور كردند كه آقاي كرزي به دنبال امتيازگيري ها بوده و با بده بستان و يا ِاعمال فشار سياسي مي شود، او را قانع كرده و موافقت نامه را امضا كرد. در اين صورت از قطع تداركات نيروهاي ارتش ملي سخن زده شد، ضرب الاجل ها تعيين گرديد كه بايد كرزي تا فلان تاريخ تن به امضا دهد، و از عدم حضور سربازان امريكايي پس از 2014 سخن به ميان آمد، ولي در هيچ صورت حكومت افغانستان تن به امضاي موافقت نامه نداد. به حال اگر آقاي كرزي به دنبال امتيازگيري هاي سياسي بود و يا به دنبال كسب وجهة سياسي ملي ـ با توجه به روحية خارجي ستيزي در كشور ـ  امريكا هم به اين نكته واقف شد كه كرزي موافقت نامه را امضا نمي كند.

   از اين رهگذر بحث به حكومت و تيم جديد واگذار گرديد. برخي با خوش بيني بعد از انتخابات موافقت نامه را امضا شده و كشمكش سياسي را پايا يافته مي ديدند و برخي از همان آغاز شك و ترديد داشتند. نامزدان رياست جمهوري هر يك از امضاي بي درنگ موافقت نامه سخن زدند و ديپلمات هاي امريكايي نيز ابراز اميدواري كردند كه حكومت و رييس جمهور جديد موافقت نامه را امضا خواهد كرد.

      در اين راستا بارك اوباما رييس جمهور امريكا، ناوقت يك شنبه شب هفتة جاري وارد افغانستان گرديده و با نظاميان امريكايي در بگرام ديدار كرد. اوباما از كرزي دعوت كرده بود كه رهسپار بگرام شده و با وي ديدار كند ولي طبق گزارش هاي كه پخش شد، كرزي اين ديدار را رد كرده و تاكيد كرده است كه ديدار بايد در كابل و به رسم مهمان نوازي افغاني صورت گيرد. به هر صورت اوباما نيز ابراز اميدواري كرده است كه رييس جمهور جديد امضاي موافقت نامه را به عنوان نخستين كار در كارنامه اش ثبت كند.

    در اين ميان نامزدان رياست جمهوري كه رقابت تنگاتنگ دور دوم را آغاز كرده و به پيش مي برند نيز، هر كدام از امضاي موافقت نامه سخن مي گويند. عبدالله عبدالله امضاي آن را نخستين اقدام اش پس از مراسم تحليف گفته است و اشرف غني احمدزي نيز از امضاي آن سخن زده است.

1 . نگراني هاي جدي پس از انتخابات

اما نگراني هاي جدي كه در اين زمينه وجود دارد اين است كه تيم و رييس جمهور جديد نيز تعلل نموده و از امضاي موافقت نامه پرهيز كند. بهانه هاي گونه گون را مي شود پيشكش كرد. اطمينان از رعايت منافع ملي در متن قرار داد و توظيف تيم مذاكره كنندة جديد كه اين ماموريت را به پيش برد. چه در حكومت داري افغاني رسم است كه يك تيم در مورد يك موضع كار كرده و نهايي مي كند، اما تيم جديد كه مي آيد روي همه چيز خط بطلان كشيده و فرايند را از نو آغاز مي كند. آن گاه اين فرايند زمان بر شده و مدت ها طول خواهد كشيد.

2 . تقاضاي افكار عمومي فرصت براي فشار

نامزدان و تيم هاي سياسي از امضاي موافقت نامه سخن مي زنند، اما ممكن است بعد از پيروزي و جلوس بر كرسي قدرت، نظرشان تغيير كند ـ آن گونه كه نظر كرزي در يك شب تغيير كرد ـ اما و اگرهاي را مطرح كنند. بحث كه اين گمانه زني ها را تقويت مي كند سنتي بودن جامعة افغانستان و محوريت منافع شخصي و گروهي بازيگران در بازي هاي سياسي است. در جامعة سنتي بازيگران سياسي شعار منافع جمعي را سر داده و آن را مستَمسك براي شان قرار مي دهند، اما در اصل و در نهايت منافع فرد و گروه است كه بازي ها را هدايت و رهنمون مي كند.

    بنابر اين نگراني جدي كه وجود دارد، تعلل رييس جمهور و تيم جديد است. شايد محاسبات سياسي فردي و گروهي طوري باشد كه در فضاي تنش تامين گردد نه در فضاي همكاري. در اين صورت اگر نامزدان رياست جمهوري در حال حاضر با قاطعيت مي گويند كه موافقت نامه را امضا مي كنند، ممكن است بعد از كسب قدرت نظر عوض گردد.

اما به نظر مي رسد نقطه قوت موثر و فرصت كلان كه در اين زمينه وجود داشته و مي تواند به پيمانة نگراني ها را كاهش دهد، همراهي افكار عمومي است. اكثريت مطلق مردم افغانستان خواستار امضاي موافقت نامه با امريكا هستند. زيرا مردم به اين هشياري رسيده و قدرت اين تحليل را يابيده اند كه همكاري با امريكا فرصت كلان و استراتژيك است و بدون آن علاوه بر اين كه دامنه بي ثباتي فراخ خواهد شد، اقتصاد كشور دچار افول مي گردد. همين حالا اقتصاد از رونق افتاده و چرخ فعاليت هاي اقتصادي كُند و بطي گرديده است. پس در صورت كه موافقت نامه با امريكا امضا نگرديده و يا مسئله پيچيده گردد، مردم تحت فشار شديد اقتصادي قرار گرفته و دولت تحت فشار افكار عمومي قرار خواهد گرفت.

به هر صورت با آن كه نامزدان رياست جمهوري نظر مساعد در مورد موافقت نامه دوجانبه امنيتي داشته و در اين روزها از امضاي بي درنگ آن سخن مي زنند، اما نگراني وجود دارد كه مبادا تيم جديد نيز مانند تيم حاكم در پي بده بستان هاي سياسي بدر شده و روند را با چالش مواجه كند. ولي نقطة قوت و اميدوار كنندة كه وجود دارد، نظر مساعد و به دنبال آن فشار افكار عمومي است. ديده شود كه نامزدان پس از جلوس بر كرسي قدرت چه خواهند كرد؟