علی رغم ستایش ها، تمجیدها و حماسه سازی های که صورت گرفت، دور نخستِ انتخابات بی نتیجه به پایان رسیده و هیچ یکی از هشت نامزد رقیب، موفق به کسب رای اکثریت مطلق شهروندان نگردیدند. جوانان بی نتیجه مانده در کانکور تنها نماندند که می توانند نمره لازم را کسب کنند اما نمی توانند به رشتة دل خواه دست یابند. حالا نامزدان هم توانستند رای کثیری را کسب کنند اما نتوانستند نتیجه بگیرند. این وضعیت، قبل از اعلام نتیجه هم پیش بینی می شد. از این رهگذر بحث های داغ و مهم در ارتباط با برگزار نشدن دور دوم و ائتلاف سیاسی بین دو نامزد پیشتاز مطرح بود. در انتخابات 1388 داکتر عبدالله عبدالله از رفتن به دور دوم خود داری ورزیده و در بدل آن امتیازهای سیاسی را از رقیب اش دریافت کرد. این بار نیز تحلیل ها و تبصره های جدی وجود داشت که ممکن است یکی از نامزدان از گردونه رقابت ها کناره گیری کرده و میدان را به یگانه رقیب اش واگذار کند که در این صورت رقیب، به عنوان تنها نامزد برنده اعلام خواهد شد. این تحلیل ها و تبصره ها را اعلامیه سفارت امریکا شدت بخشید. این سفارت اعلام کرد که در تلاش کمک جدی به برگزاری موفقانة انتخابات دور دوم و یا توافق سیاسی بین دو نامزد است.

  اما به هر حالت، نتیجه نهایی که حاکی از بی نتیجه ماندن انتخابات بود، اعلام شد و دو نامزد پیشتاز با پذیرش نتیجه برای رفتن به دور دوم آماده می شوند. کمسیون انتخابات و نیروهای امنیتی نیز از آمادگی های لازم سخن زده و از مردم می خواهند که مانند دور نخست پرشور و حماسی برای تعیین سرنوشت جمعی شرکت کنند.

این نگارش در پی این است تا بر اساس برگزاری انتخابات دور نخست دموکراسی افغانستانی را سنجه کند. پرسش که مطرح می گردد این خواهد بود که: آیا انتخابات دور اول حکایت گر نهادینه شدن دموکراسی بود؟ آیا با برگزاری انتخابات اول می توان به نهادینگی دموکراسی دل خوش کرد؟ یا این که چالش ها و موانع خود نمایی می کند.

پاسخ کوتاهِ را که می توان مطرح کرد این است که: به صورت عموم نمی توان برگزاری دور نخست انتخابات را نماد از نهادینگی دموکراسی خواند و یا نماد از شکست آن. نقاط مثبت امیدوار کنندة هم وجود داشته و نقاط منفی هم وجود دارد که به عنوان مانع در برابر نهادینگی دموکراسی خود نمایی می کند.

به لحاظ جامعه شناختی سه معیار مهم در سنجش نهادینگی دموکراسی مطرح شده است.

1 . برگزاری انتخابات سالم، فراگیر و عام

2 . شرکت گستردة شهروندان در رای دهی و دیگر عرصه های فرایند

3 . پذیرش نتیجه از سوی نامزدان

بنابر این با این معیارها و شاخص ها می توان نهادینگی دموکراسی را سنجه کرد. از این منظر می توان گفت که به صورت عموم و کلیت امر انتخابات دور نخست، نقاط مثبت و قوت را داشته و نیز چالش های مهم را با خود حمل می کرد.

یکم : به لحاظ فراگیری انتخابات، برخی از مراکز و مناطق، به لحاظ تهدیدهای کلان امنیتیاز رای دادن محروم شدند و برخی از مردم در مناطق امن در شهرها و روستاها و حتی در کابل، از رای دادن بازماندند. پس، این امر، کلان ترین نقیصه بود که فراگیر بودن انتخابات را به پرسش می گیرد.

دوم: به لحاظ مستقل بودن و سالمیت فرایند، برخی از اعضای کمسیون انتخابات و نیز برخی از اعضاو حتی رییس کمسیون سمع و رسیدگی به شکایت ها به جانب داری از یکی از نامزدان متهم شدند. از این رهگذر، پرسش های جدی مطرح شد که بوی سیاست می داد و هنوز که هنوز است قناعت برخی از تیم ها حاصل نشده است. پس این بحث نیز، سالمیت و شفافیت فرایند انتخابات را به پرسش می گیرد.

   و سوم:به لحاظ پذیرش نتیجه از سوی نامزدان، در آغاز دشوار می نمود و گمان می رفت که کشمکش های جدی خلق گردد، اما در آخر امر، دو نامزد پیشتاز به خصوص نامزد که در صدر بود، نتیجه را پذیرفته و از رفتن به دور دوم اعلام آمادگی کرد.

با توجه به بحث که مطرح شد می شود گفت که دموکراسی هنوز نهادینه نشده و تهدیدهای جدی در برابرش خود نمایی می کند. درست است که مردم به صورت گسترده و حماسی گونه شرکت کردند و نتیجه نیز از سوی نامزدان مورد پذیرش قرار گرفت، ولی تنها با این دو معیار نمی توان قضاوت کرد بلکه شاخص انتخابات سالم و فراگیر و در نهایت شفاف در انتخابات افغانی ما همواره محل اشکال بوده و چالش آفریده است.

به هر صورت می شود این گونه نتیجه گیری کرد که انتخابات دور نخست نشان داد که دموکراسی ما هنوز معیوب بوده و در معرض تهدید و آسیب پذیری قرار دارد. اگر مکث و توجه بنیادی صورت نگیرد، ممکن است چالش ها معیوب تر و بیمار تر کرده و زمین گیر کند.

فرصت را که پیش رو داشته و در اختیار داریم، باید همه به ویژه کمسیون های انتخاباتی غنیمت شمرده و سود جویند. با توجه به این که جامعة افغانستان جامعة سنتی بوده و حس بی اعتمادی سیاسی همیشه گُل  می کند، نباید رفتارهای از سوی این دو نهاد صورت گیرد که بی اعتمادی ها و شکاف ها عمیق تر کرده و تقویت گردد.

    به نظر می رسد که انتخابات دور دوم، متفاوت از دور نخست است. شرایط سیاسی نازک است و این می تواند لایه های اجتماعی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. حمله ها و انتقادهای شخصی نامزدان بیشتر گردیده و همدیگر و هواداران شان را به باد نقد، ای کاش نقد، که به ریسمان های تهمت می بندند.

 از این نظر، باید همه کوشید تا دور دوم بهتر از دور قبل برگزار گردیده و به پایان رسد و ما توانسته باشیم خِشت دیگری را در ساختمان نیم کارة دموکراسی بگذاریم و یا به تعبیر دیگر آب حیات بخشِ را به باغ تازه غرس شدة دموکراسی بدهیم.