گرچند مشارکت سياسي؛ در لباس راي دهنده و يا راي گيرنده، حق شهروندي هر فرد جامعه بوده و هيچ مرجعي نمي تواند اين حق را بستاند، اما برخي از محدوديت ها وضع مي گردد. وضع محدوديت ها در همة دموکراسي هاي جهان معمول بوده و مصلحت عمومي جوامع تقاضا مي کند که چنين محدوديت هاي در ميان باشد.

   قانون اساسي افغانستان، برخي شرايط سطحي را براي نامزد شدن در سمت رياست جمهوري مطرح مي کند که به نظر مي آيد هر فرد اين جامعه مي تواند آن را داشته باشد. تکميل سن چهل سالگي، مرتکب نشدن جرم و محروم نشدن از حقوق مدني، داشتن تابعيت و متولد شدن از پدر و مادر افغانستاني، شرايطي است که فکر مي کنم به جز از معدود افراد، همه مي توانند آن را تکميل نمايند.  پس تکميل کردن شرايط نامزد شدن در پست رياست جمهوري کشور چندان دشوار به نظر نمي رسد.  اما قانون انتخابات جديد يک سري محدوديت هاي را وضع کرده است که به صورت نسبي مطلوب بود، اما کافي به نظرنمي رسيد. بر اساس قانون جديد، نامزدان رياست جمهوري بايد حدود يک ميليون افغاني و حدود 000/100 کارت راي دهي شهروندان را به کمسيون تحويل مي دادند تا تشخيص شود که اين نامزد حمايت بخش مشخص از مردم را با خود به همراه دارد.

   گرچند روزهاي موعود ثبت نام نامزدان رياست جمهوري جالب تمام شده و در روزهاي نخستين، چشمان کارمندان بخش ثبت نام و رسانه ها خيره شده بود که کي براي ثبت نام مراجعه مي کند، اما سر انجام تعداد قابل ملاحظة ثبت نام کرده و به اصطلاح شرايط را تکميل کردند. ولي پس از بررسي ها ديده شد که بخش از اين نامزدان واجد شرايط نامزد شدن دانسته نشده و نتوانستند در رقابت هاي انتخاباتي شرکت نمايند.

    به هر صورت هر نامزد حدود 000/100 کارت راي دهي را در دست داشت و مدعي بود که حمايت بخش از مردم را با خود به همراه دارد. ولي نتايج شمارش راي ها نشان مي دهد که برخي از جنابان نامزد، حتي نتوانسته اند 000/20 راي را از آن خود کنند. ممکن است آنها فرايند را تقلب آميز خوانده و مدعي گردند که راي هاي شان قرنطين و يا باطل شده است، اما فرضا اگر راي هاي قرنطينه شده پاک تشخيص شده و راي هاي باطل شده نيز حساب شود و چند هزار راي ديگر علاوه گردد، باز هم حتي نمي توانند 000/50 را تکميل کنند.

    بنابر اين، پرسش دوستانه و صميمانة را که مي توان از دوستان نامزدان غير پيشتاز مطرح کرد اين خواهد بود که شما 000/100 کارت راي دهي را در روز ثبت نام از کجا کرديد و چگونه به دست آورديد؟ اگر 000/100 هزار شهروند کشور از شما حمايت مي کردند، پس چرا راي ندادند؟

    دو پاسخ و يا به تعبيري دو احتمال را مي توان در اين رابطه مطرح کرد:

يکم: ممکن است کارت هاي گردآوري شده در موقع ثبت نام خريداري شده باشد. هم در انتخابات هاي قبلي و هم اين بار، شايعه هاي زبان به زبان مي گرديد که افراد که در پي نامزد شدن هستند، شماره هاي کارت مردم را در برابر پول جمع آوري مي کنند. بهايش متفاوت است؛ از برخي ها 1000 افغاني و از برخي ها هم شايد 100 دالر. پايين و بالا بودن بها به شخص بر مي گردد که به چه پيمانة روي نِرخ کارت چانه زني مي کند. حتي گپ و گفت هاي وجود دارد که برخي از افراد، هزاران شمارة کارت راي دهي را پيش خود دارند و در مواقع ضرورت به نامزدان و يا به کساني که حزب سياسي و يا نهادهاي اجتماعي را ثبت مي کنند، در بدل پول گزاف مي فروشند.

     بنابر اين، اگر نامزدان چنين کرده باشند، نشان مي دهد که از خِرد سياسي و دورنگري هيچ بويِ نبرده اند. اگر شهروندِ حاضر مي شود شمارة کارت راي دهي اش را در برابر پول به شما بفروشد، مشخص است که در روز راي دهي به شما راي نخواهد داد. آن گاه شما بر اساس چه محاسبة وارد رقابت ها گرديده و ميليون ها افغاني را بر خزانة خالي و اقتصاد بيمار کشور تحميل مي کنيد.

  از سوي ديگر، نامزد که کارت راي دهي را مي خرد و شهروند که کارت اش را مي فروشد، به دموکراسي، حقوق شهروندي و فضاي جديد که همة ما در آن به صورت نسبي نفس راحت مي کشيم، خيانت بزرگ و نا بخشودني خواهد بود.

دوم: ممکن است 000/100 کارت راي دهي، حاصل شمارة کارت هاي برخي از دوستان که در نزاکت هاي قومي و منطقه اي گير مانده اند و به اصطلاح روي شان نمي شود که شمارة کارت شان را ندهند و کارت هاي که نزد خود نامزدان موجود بوده و در روز انتخابات نتوانسته اند از آنها استفاده کنند، باشد. جامعة ما سنتي است، قوميت رنگ و بوي تازة دارد، نزاکت هاي قبيله اي و منطقه اي رنگ نباخته است و با آن که سخن از دموکراسي، انسان باوري و فردگرايي به ميان مي آيد، اما هنوز پاي برخي ها در قفس تنگ قبيله گير مانده است. از اين رهگذر، شايد زمان که نامزدان به بزرگان و فاميل هاي قومي و منطقه اي شان مراجعه کرده و درخواست شمارة کارت راي به منظور ثبت نام کرده باشند، آنها نتوانسته باشند پاسخ رد داده باشند. اما در روز انتخابات که در آن جا به جز خودشهيچ کسي نيست به کسي ديگري راي داده باشند.

بنابر اين، نامزدان غير پيشتازي که حتي نمي توانند 000/100 راي را کسب کرده و حتي کمتر از 000/20 راي دارند، يا دچار عوام زدگي شده و به دور از عقلانيت، خردمندي سياسي و آينده نگري، فقط به نامزد شدن دل خوش مي کنند و يا پايگاه اجتماعي شان را به صورت دقيق به تحليل نگرفته اند که ممکن است حمايت هاي مردم صوري و ظاهري باشد.

     از اين منظر، بدون اين که راي داشته و به ميزان 20فيصد هم احتمال برندگي شان برود، وارد ميدان شده و خود را نامزد مي کنند. در اين صورت پول هنگفت به کشور تحميل گرديده و زمينه هاي بسياري از فرايندهاي که به پول نياز دارد زده مي شود.پس اين پرسش به صورت درشت مطرح است که نامزدان که حتي نتوانسته اند 000/50 راي را کسب کنند، 000/100 کارت راي دهي را از کجا کردند؟.