بر اساس گزارش‌ها در جریان سال 1398 خورشیدی بزهکاری و جرایم جنایی در شهر کابل افزایش بی‌پیشنیه داشته است که به گفته باشندگان کابل، بزهکاران پادشاهان بلامنازع کوچه‌ها و پس کوچه‌های این شهر بوده/ هستند.
پایتخت‌نشینان یکی پس از دیگری توسط بزهکاران و مجرمین جنایی به خاطر یک موبایل و یا مقدار اندکی پول‌جیبی‌ تهدید، لت‌وکوب و در برخی از موارد کشته می‌شوند و این روند هم‌چنان ادامه دارد.
حدود دو ماه قبل باشندگان کابل با انتقاد گسترده از افزایش بزهکاری و جرایم جنایی در شهر کابل و با راه‌اندازی کاروزاری در شبکه‌های اجتماعی تحت عنوان «کابل امن نیست» وزارت امور داخله و فرماندهی پولیس کابل را به کم کاری در تأمین امنیت جان‌شان متهم کردند.
در پی انتقاد شدید باشندگان کابل، وزارت امور داخله و فرماندهی پولیس کابل، عملیات گسترده تصفیوی را علیه بزهکاران و دیگر مجرمین جنایی در نقاط مختلف شهر کابل راه اندازی کرد و سرپرست وزارت امور داخله شخصا به سرک‌ها بر آمد و گشت‌زنی‌های شبانۀ پولیس را در سطح شهر کابل رهبری و از نزدیک نظارت کرد.
اکنون بر اساس آمار این وزارت صدها تن در پیوند به بزهکاری و جرایم جنایی از نقاط مختلف شهر کابل بازداشت شده‌اند.
مروه امینی معاون سخنگویی وزارت داخله در گفتگویی با روزنامه «افغانستان‌ما» می‌گوید که در حال‌ حاضر بر اساس برآورد این وزارت، بزهکاری و جرایم جنایی در سطح شهر کابل با بازداشت 90 درصد بزهکاران، کاهش یافته است.
او افزود که اکثریت بزهکاران که تاکنون بازداشت شده‌اند کودکان و نوجوانانی هستند که زیر سن 18 سال قرار دارند.
خانم امینی گفت که مطابق قانون نافذه کشور افراد که سن 18 سال را تکمیل نکرده باشند کودک شمرده می‌شوند و بر مبنای قانون این افراد از مجازات جرمی معافند و یا بسیار اندک و سبک مجازات می‌شوند: «در بعضی از موارد قانون دست ما را بسته می‌کنند و بر مبنای قانون ما نمی‌توانیم طفل‌های بازداشت شده را مجازات کنیم».
او هم‌چنین می‌گوید که پدیده جرمی یک مشکل حاد اجتماعی است که پولیس به تنهایی نمی‌تواند آن را از بین ببرد و حل این مشکل وظیفه همه شهروندان اند؛ و و وزارت امور داخله برای اینکه قدم اول را بر دارد جلسات متواتر را با ملا امامان مساجد، وزارت معارف و مکاتب روی دست گرفته تا بتواند در همکاری با شهروندان این پدیده را از بین ببرند.
بزهکاری و جرایم جنایی چگونه به وجود می‌آيند و عوامل پيدايش آن چیست؟
از نگاه جامعه شناسان پدیده بزهکاری و جرایم جنایی ریشه در شرایط نابسامان سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و خانوادگی دارد.
به گفته جامعه شناسان شرایط اجتماعی می‌توانند روی رفتارها و واکنش‌های اجتماعی تاثیر بگذارد و همچنین ساختار نابسامان یک جامعه در بروز جرایم گوناگون از جمله بزهکاری نقش اساسی دارد.
جامعه شناسان می‌گویند وقتی که در  یک جامعه ثبات و پایداری اجتماعی وجو نداشته باشد و جامعه به هر اندازه که در شرایط نابسامان و هرج‌ومرج قرار بگیرد، به همان اندازه میزان بزهکاری و جرایم جنایی نیز افزایش می‌یابند و زمینه را برای فعالیت باندهای جنایی فراهم می‌کنند.
عباس عارفی جامعه شناس و استاد دانشگاه می‌گوید که از لحاظ جامعه شناسی پنچ نهاد اساسی در یک جامعه است که آن جامعه را سامان می‌بخشد و وضعیت نورمال ایجاد می‌کند و این نهادها نظیر نهاد سیاست، نهاد دین، نهاد اقتصاد، نهاد خانواده و نهاد آموزش و پرورش است.
او در گفتگویی با روزنامه «افغانستان‌ما» می‌گوید که این نهادها در اداره کردن یک جامعه با همدیگر پیوند محکمی دارند و در قدم نخست باید رابطه این نهادها و همچنین تاثیر آن بر روی زندگی مردم مورد بررسی قرار گیرند. عارفی می‌گوید: «شما فرض را بر این بگیرید وقتی که در یک جامعه، نهاد اقتصاد و امنیت دچار مشکل می‌شود و نمی‌تواند کارشان را درست انجام بدهند، این وضعیت روی بازار کار، مناسبات اقتصادی و اجتماعی تاثیر می‌گذارد. در نتیجه جامعه کم کم به سوی هرج‌ومرج  و آشوب‌های سیاسی- اجتماعی کشیده می‌شود.»
آقای عارفی گفت که در چنین جامعه‌ی به دلیل وضعیت بدی امنیتی و کساد شدن بازار کار، نیروی زیاد در آن بیکار می‌شود و این نیروها «به یک سری نیازهای اولیه زندگی نیاز دارند، وقتی که زندگی برای شان سخت شد، به دزدی و جرم‌های جنایی روی می‌آورند».
او افزود که وضعیت سیاسی- اجتماعی یک جامعه تاثیر مستقیم بر افزایش جرایم‌جنایی، سرقت‌های مسلحانه و بزهکاری خیابانی دارد: «وقتی می‌بینی یک جامعه به شدت نابسامان است و در هرج‌ومرج قرار دارد و هیچ چیز به چیزی بند نیست، هیچ کس به هیچ کس پاسخگو نیست... یکی سری نیروهای در جامعه وجود دارند که به دلایل گونان تحریک می‌شوند و دست به چنین اقداماتی بزنند».
حسین بینش جامعه شناس و استاد دانشگاه نیز می‌گوید که افزایش بزهکاری و جرایم‌جنایی در شهر کابل می‌تواند دو دلیل داشته باشد. او دلیل اول را فقر، و دلیل دوم را خرده فرهنگ‌های عنوان می‌کند که در شهر کابل شکل گرفته و شهروندان فقیر به وسیله آن تشویق می‌شوند تا کاری انجام بدهند که در جامعه نمایش قدرت کنند.
آقای بینش می‌گوید که این خرده فرهنگ‌ها زمانی شکل می‌گیرند که طبقه پایین جامعه نمی‌تواند خواست‌ها و مطالبات خود را از طریق فرهنگ عمومی به دست آورد و به همین دلیل، افراد طبقه پایین جامعه کوشش می‌کنند که فقر و مشکلات خود را به یک نوعی برای دیگران نمایش بدهند.
او از فقر به عنوان مهم‌ترین عامل بزهکاری نام می‌برد: «وقتی یک خانواده نتواند امکانات اولیه زندگی را برای فرزندانش فراهم کند، نمی‌تواند که آنها را درست جامعه‌پذیر کند و به نهاد آموزش‌وپروش بفرستند. نهاد آموزش‌وپرورش هم در چنین شرایطی نمی‌تواند کارش را درست انجام دهد».
باشندگان کابل: هنوز بزهکاران در پس‌کوچه‌ها فرمان‌روایی دارند
شماری از باشندگان کابل در گفت‌وگو با روزنامه «افغانستان ما» از اقدامات دو ماه اخیر وزارت امور داخله در پیوند به بازداشت بزهکاران و مجرمین جنایی ستایش می‌کنند و می‌گویند که شهر کابل تا حدود امن شده است.
جواد یکی از باشندگان کابل می‌گوید که بزهکاری در سطح شهر کابل کمتر شده و حالا کم کم احساس امنیت می‌کند «چند وقت پیش وزارت داخله گفته بود که دزدها را از سطح شهر جمع می‌کنیم واقعا خانه شان آباد، خیلی کار کردن خیلی خدمت کردن برای فعلا دزدها کم شدن و لی هنوز هم وجود دارند».
او میگوید که عملیات وزارت داخله بیشتر در سطح شهر و سرک‌های عمومی متمرکز است و در پس کوچه‌ها هنوز بزهکاران فعالیت گسترده دارد.
محمد قدری صفری هم‌چنین می‌گوید که از تدابیری امنیتی و اقدامات وزارت داخله شهروندان خرسند هستند» از اینکه جلو یک تعداد اشخاص بی بندوبار و مزاهم که برای مردم مزاحمت خلق می‌کنند بسیار به تکلیف بودیم. از وزارت داخله که در برابر آن اقدامات جدی در نظر گرفتن، شهرواند در کل خرسند هستند».
او افزود که ما امیدوار هستیم که این پروسه ادامه پیدا کند.
اما مصطفی یکی دیگر از باشندگان کابل می‌گوید که وضعیت چندان تغییر نکرده و این عملیات‌ها بیشتر نمایشی و همچنین در سرک‌های عمومی بوده است.
او افزود که دزدها در پس کوچه‌های تنگی است که موترهای پولیس در آنجا رفت‌وآمد کرده نمی‌تواند.
او همچنین گفت: «در پس کوچه‌ها و در مناطق دوردست از سرک‌های عمومی باز هم مشکلات حل نشده است. این مشکلات دامن‌گیر مردم است. موقتا شاید حدود چند روز خوب شود ولی بعد از چند روز دوباره همان اخازی‌ها و بزهکاری‌ها شروع می‌شود».