عزاداری واژه‌ای است که نشان دهنده‌ی رفتار و مراسم خاصی است که در مواقعی ویژه، توسط اقوام و ملل گوناگون به آیین و روش خاصی انجام می‌شود و به معنای سوگواری و اقامه عزا به خاطر مرگ کسی است. عزاداری شیعیان برای اهل بیت پیامبر(ص) نیز نوعی ابراز همدردی با آنان و به یادآوردن فضیلت‌ها، اهداف و آرمان آنان است که با هدف کشانده شدن به سوی الگوگیری و اصلاح جامعه باید انجام شود.
هر ساله با شروع ایام محرم که به شهادت سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفایش نزدیک می‌شویم، شاهد نظرات مختلفی در رابطه با شیوه عزاداری عاشقان آن امام همام هستیم.  با توجه به وضعیت امنیتی امروز جامعه ما، این اختلافات در بین روشنفکران شدیدتر از هر زمان دیگری گشته است. عده‌ای معتقدند که باید عزاداری کم هزینه‌تر و در خفا انجام شود و عده‌ای دیگر اعتقاد دارند که باید عزاداری مانند سال‌های قبل پرشور برگزار گردد. حتی برخی در دسته اول اعتقاد دارند، هزینه‌هایی که برای محرم و مراسم عزاداری انجام می‌شود، اعم از هزینه‌های مالی و جانی بیهوده بوده و بهتر است که این هزینه‌ها صرف امور خیرخواهانه دیگری مانند کمک به بی‌بضاعتان و اهدای خون به نیازمندان باشد. ولی دسته دوم اعتقاد دارند که چنین هزینه‌هایی برای برگزاری هرچه باشکوه‌تر مراسم عزاداری امام حسین(ع) نیاز بوده و دارای ارزش معنوی است. در رابطه با این موضوع باید به دو نکته مهم توجه کرد:
1- جامعه زمانی میتواند در مسیر درست‌تری حرکت کند که فرهنگ مشترک آن جامعه از جمله آیین و رسوم درست آن حفظ گردد وگرنه ممکن است نسل جدید با نسل قبلی خود هیچ ارتباط فرهنگی مناسبی نداشته باشد که در نهایت مشکلات اجتماعی دیگر را به بار خواهد آورد. از آنجایی که عزاداری در مصیبت‌های وارده بر پیامبر و اهل بیت ایشان از سنت‌های دیرینه مسلمانان می‌باشد لذا باید این رسم و آیین حفظ گردد.
2- از جانب دیگر عقلانیت حکم می‌کند برای هر مسئله‌ای که در زندگی اجتماعی ما تاثیر گذار است باید با توجه به شرایط موجود، هزینه فایده نماییم. یعنی از خودمان بپرسیم مجموع منافعی که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم از یک آیین و مراسم به ما و جامعه می‌رسد در برابر مجموع هزینه‌هایی که برای آن انجام می‌شود، چه میزان است؟
نکته دیگری که در این بین می‌تواند مغفول مانده باشد، ایجاد تناسب بین دو مفهوم و مقوله مهم یعنی شور و شعور عزاداری است. در واقع ایجاد تناسب بین این دو در آیین‌های مذهبی و ملی جامعه می‌تواند به نوعی رضایت مندی هر دو گروه ذکر شده را ایجاد کند.
شور به معنای هیجان، اضطراب، غوغا، فریاد و فغان است که در مراسم عزاداری میتواند با گریه، سینه زنی، مهموم بودن و غمناکی و هرگونه حرکتی که نمادی از شور و هیجان عزاداری باشد، نشان داده شود. شعور نیز به معنای حس کردن، دریافتن، ادارک و آگاهی است و فردی که در نهایت شعورمندی قرار دارد، می‌تواند جزئیات مسائل بسیار ظریف را بشکافد و به درون هر جزء آن راه یابد و چیستی و چگونگی آن را به دست آورد. قطعا از موضوعات مهم و مطرح در عزاداری معصومین، داشتن هر دو مورد یعنی شور و شعور عزاداری است. یعنی کسی که در مراسم عزاداری امام حسین (ع) و اصحابش شرکت میکند باید شور و شعور، معرفت و عاطفه را یکجا در هم آمیزد تا بتواند با کمک آنها اوصاف اهل بیت را در خود ایجاد کند و اثرات چنین تحولات درونی را در خود ببیند. از طرفی عزاداری‌ها با داشتن هر دو فاکتور، باید با هدف الگوگیری از ائمه معصومین انجام شود و نه چیز دیگری. چنین عزاداری را می‌توان عزاداری آگاهانه نام نهاد. هر فرد عزادار که به‌طور آگاهانه آن را انجام می‌دهد باید شناخت و معرفت دقیق، عمیق، جامع، وسیع و درستی از عزاداری و مبانی عقلانی، دینی و مذهبی آن داشته باشد تا آن شعله شور و شعور عزادار، نه تنها هیچ وقت خاموش نگردد بلکه آنچنان پایدار بماند که بتواند با هرگونه جهل و شبهه‌ای مبارزه نماید. اما نکته اصلی این است که شعور عزاداری بر شور عزاداری اولویت دارد. عزاداری که به دور از شعور انجام شود هیچ ارزشی ندارد و با توجه به اصل هزینه و فایده، فقط ضرر است زیرا به هدف اصلی عزاداری آسیب می‌رساند و هزینه‌های جامعه را بالا میبرد. بنابراین پیش از شور عزاداری باید شعور عزاداری را در خود تقویت نماییم تا شوری شعورمندانه داشته باشیم که توجه به مسئله زیر می‌تواند کارساز باشد:
جهل‌زدایی و خرافه‌زدایی. زیرا اصلی‌ترین کار انبیاء و امامان معصوم از بین بردن ریشه‌های جهل در فطرت انسان‌ها بوده است. یعنی امام حسین(ع) و یاران با وفایش نیز با هدف جهل زدایی و شعورافزایی جامعه قیام کردند. اما امروزه متاسفانه خرافات و آیین‌های نادرست وارداتی زیادی وارد مراسمات عزاداری و حتی مراسمات ملی کشور گردیده است که فقط هزینه اضافی را بدون کدام دستاورد مشخص به جامعه تحمیل می‌نماید. از جمله آن مراسمات خرافی وارداتی می‌توان حرکات افراطی قمه‌زنی را نام برد. چنین حرکاتی می‌تواند آسیب‌های جدی را به جامعه وارد کند از جمله اینکه این اعمال افراطی در قدم اول باعث نوعی دلزدگی و تنفر برای کسانی می‌شوند که از بیرون دایره به مسئله می‌نگرند و سبب می‌شود که مردم مذهبی جامعه متهم به رفتارهای وحشیانه گردند. از طرف دیگر با توجه به شرایط متزلزل امنیتی کشور و منطقه، هزینه‌های جانی و مالی فراوانی را نیز میتواند بر پیکره زخمی جامعه کشور وارد کند.
لذا امروزه جهل زدایی این مراسمات به یک امر مهم واساسی تبدیل شده است و اگر این جهل زدایی توسط روشنفکران جامعه به زودترین وقت ممکن انجام نشود، می‌تواند زیان‌های جبران ناپذیری را در بلند مدت برای جامعه به ارمغان داشته باشد و جامعه را از هدف اصلی عزاداری دور کند. اگر از عزاداری، شناخت، توجیه و تببین درستی به دست آوریم و نتیجه آن را به نسل بعدی منتقل کنیم، بنیان باورهای نسل بعدی به عزاداری و چرایی آن مستحکم‌تر خواهد شد. اما اگر از عزاداری‌ها و سایر مراسمات ملی و مذهبی، فقط با تکیه بر شور، ماحصلی را به نسل‌های بعد منتقل نماییم، قطعا در بلند مدت عزاداری‌ها بی‌معنی جلوه خواهد نمود و در نهایت هدف اصلی آن گم شده و این فرهنگ مهم در بین مردم از بین خواهد رفت.
در نتیجه می‌توان گفت انجام مراسمات مذهبی مانند عزاداری اباعبدالله الحسین و زنده نگه داشتن آن برای جامعه مسلمان و شیعی امری ضروری است ولی باید در چنین عزاداری‌هایی با کمک شعور و شور عزاداری و تقویت شعور آن، به اهداف اصلی عزاداری‌ها که همان الگوگیری و اصلاح جامعه است، رسید. یعنی آیین‌های مذهبی مانند عزاداری را می‌توانیم بستری برای بازسازی و گسترش سرمایه اجتماعی قرار دهیم و با اعمال خیرخواهانه برای خود، نسل بعد و کل جامعه سرمایه گذاری کنیم. چنین مراسماتی می‌توانند با تکیه بر شعور عزاداری به کارگاه‌های رایگان آموزش مهارت‌های زندگی تبدیل شوند که در بلند مدت تمام جامعه از نفع آن منتفع می‌گردند.