در جریان گفتگوهای امریکا با نمایندگان طالبان در دوحه، گزارش‌هایی از گفتگوی دو طرف بر سر تغییر نظام افغانستان پس از رسیدن به توافق صلح، نشر شد. حکومت افغانستان اعلام کرد که از جمهوریت نظام دفاع می‌کند و به هیچ عنوان نظام سیاسی کشور تغییر نخواهد کرد.
در این گزارش، دیدگاه شهروندان کابل در مورد نظام جمهوری و امارت پرسیده شده است. اکثریت مطلق شهروندان کابل از نظام جمهوری حمایت کرده و مخالفت خود را با امارت، اعلام کردند.
"وقتی نماز که می‌شد گروه امر به معروف طالبان می‌آمد و مردم را با ضرب شلاق می‌برد، برای نماز خواندن، چه کسی وضو داشت و یا نداشت، هیچ سوال نمی‌کرد و به حرف کسی هم گوش نمی‌داد همه را می‌برد."
علی‌حسین 67 ساله با صورت چین و چروک خورده، که چهره‌اش از سن واقعی‌شان پیرتر نشان می‌دهد؛ چهره‌ای که گواه شرایط سخت زندگی است. در ساحه کوته ‌سنگی شهر کابل کراچی‌وانی می‌کند. او چشم دید خود را از زندگی دشوار مردم  و سختی‌های که در زمان امارت طالبان داشتند، تعریف می‌کرد.
"در زمان حکومت طالبان در کابل زندگی می‌کردم و لیلامی فروشی داشتم. زن‌ها وقتی‌که می‌آمدند دنبال خرید در لیلامی فروشی، وقتی که چادری خود را بالا می‌کردند که لیلامی را نگاه کنند و بخرند، طالبان با شلاق میزد دَ سر و روی‌شان که چادرهای خود را پایین کنید، اینجا نامحرم است.
علی‌حسین علاوه کرد، زندگی در کابل برایم سخت شد و مجبور شدم از کابل کوچ کنم به پاکستان بروم. وقتی‌که کوچ خود را بار کردم، در میانه راه در جلال‌آباد طالبان راه ما را گرفت و از موتر پایین کرد. از من سوال کرد، که از کجا آمدی؟  گفتم از کابل آمدم. پرسان کرد که هزاره هستی یا شیعه؟ گفتم که هم هزاره هستم و هم شیعه. من را شروع کرد به لت و کوب با شلاق و لگد بسیار زیاد زد. من از حال رفتم و بیهوش شدم. زنان من را از چنگال طالبان نجات دادند و داخل موتر بردند. اگر زنان جلوی طالبان را نمی‌گرفتند حتمن آنها من را می‌کشتند."
او خاطره‌ای دیگری را نیز تعریف کرد، "طالبان جوانانی را که کمی موی سرشان دراز بود قیچی می‌زد. گروه امر به معروف طالبان در چهار راه پل‌ باغ ‌عمومی ایستاد بود و مردم را بازرسی می‌کرد و موی سرشان را چهار ترک می‌زد و مسخره می‌کرد و چند شلاق دیگه میزد."
حسین‌بخش فردی دیگر است که در زمان طالبان در کابل زندگی می‌کرده است، او می‌گوید که "از دشت برچی مردم را د کوماز بالا می‌کردند به طرف سینمایی پامیر می‌بردند و یکی از همسایه‌های من را هم بردند همه شان را بدون اینکه کدام جرمی داشته باشند قتل عامل کردند."
او با آنکه از آمدن طالبان در پروسه صلح خوشبین است؛ اما به همان اندازه از آمدن امارت طالبانی نگران است و می‌گوید، اگر طالبان به شکلی که قبلا بود بیاید، زندگی برای مردم دشوار می‌شود.
همزمان با توافق امریکا و طالبان روی مسئله صلح افغانستان، شهروندان از بازگشت دوباره امارت طالبانی نگران هستند.
عبدالمتین دیگر شهروند کابلی؛ می‌گوید، "ما حکومتی را می‌خواهیم که با شریعت اسلام برابر باشد، اما طالبان را نی، طالبان از شریعت اسلام پا فراتر گذاشته است."
او تصریح کرد، در کدام جای شریعت اسلام آمده است که زن مردم را در روی سرک در بین مردم بدون کدام جرم شلاق بزنید و روز چند بار بدون وضو سر مردم به زور نماز بخوانید. طالبان این کار را می‌کرد.
عبدالمتین گفت، حکومت طالبان برای ما قابل قبول نیست در حکومت طالبان نه آزادی است نه کسی مکتب و دانشگاه رفته می‌تواند. ما حکومتی را می‌خواهیم که آزادی باشد و اولادهای ما مکتب و دانشگاه برود و درس بخوانند.
داود که در شهر کابل قالین فروشی دارد، نیز خاطره‌ای خوب از دوران طالبان ندارد، او گفت: طالبان یک گروه افراطی است و افراط‌گری می‌کند و غیر از مفکوره خودشان دیگر هیچ مفکوره‌ای را قبول ندارد.
او افزود، طالبان اصلا در فعل و ضمیرشان نیست که مردم را قبول بکند. آنها اسلام را وارونه جلوه می‌دهد و خودشان هم شناخت درستی از اسلام ندارد.
داود علاوه کرد، جمهوری اسلامی افغانستان بهترین نظام است و کل مردم خود را در نظام می‌بینند و تمام مذاهب بدون کدام مشکل به شکل مسالمت آمیز در کنار هم زندگی می‌کنند.
زنان: امارت یعنی حذف ما از عرصه‌های سیاسی و اجتماعی
دربحبوحه گفتگوهای صلح و پیوستن گروه طالبان به پروسه صلح؛ زنان بیشتر از همه نگران آینده‌شان هستند که با پیوستن طالبان به روند صلح، حقوق و آزادی‌شان قربانی این روند شود.
ادیبا ابراهیمی می‌گوید زنان از آمدن طالبان در پروسه صلح نگران هستند که مبادا حقوق‌شان را در این روند از دست بدهند.
خانم ابراهیمی افزود، در امارت طالبان، هیچ جایگاه برای زنان در نظر گرفته نشده است و آنها با تفسیرهای سخت گیرانه و غیر عقلانی از شریعت اسلام، حقوق و آزدای زنان را به رسمیت نمی‌شناسند.
به گفته خانم ابراهیمی، طالبان مخالف حضور زنان در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی است که این مسئله برای زنانی که دو دهه در سایه نظام جمهوری زندگی کرده‌اند قابل قبول نیست.
فریبا احمدی کارمند یک اداره غیر دولتی است، گفت، ما صلحی را که در آن حقوق زنان به رسمیت شناخته نشود، هرگز قبول نمی‌کنیم و زنان دیگر نمی‌خواهند چادر برقع بپوشند و در کنج خانه حبس باشند.
خانم احمدی افزود، ما می‌خواهیم مثل زنان سایر کشورها درس بخوانیم و در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی حضور فعال داشته باشیم و در تعیین سرنوشت سیاسی خود به عنوان یک بخش بزرگ از مردم افغانستان سهم داشته باشیم و حقوق ما به تمام معنی به رسمیت شناخته شود.
او تصریح کرد، زنان از نظام جمهوریت حمایت می‌کند چون در نظام جمهوریت است که زنان وارد عرصه‌های اجتماعی و سیاسی می‌شود، درهای مکاتب و دانشگاه‌ها به روی شان باز و هیچ مانع سر راه پیشرفت زنان وجود ندارد و تمام حقوق شان در نظر گرفته شده است.
امارت طالبانی با جامعه کنونی سازگار نیست
شماری از جوانان و دانشجویان با آنکه از آمدن صلح در کشور استقبال می‌کنند، اما از احتمال توافق روی نظام آینده افغانستان در روند گفتگوهای صلح شاکی هستند. آنها نگران هستند که مبادا آمدن طالبان در روند صلح به قیمت از دست دادند نظام جمهوریت و جایگزینی امارت طالبانی تمام شوند.
موسی رسولی می‌گوید، صلح آرزوی دیرینه مردم افغانستان است و همه ما با آمدن صلح خوشبین هستیم؛ اما اینکه صلح با کدام قیمت بیاید برای ما بسیار مهم است.
رسولی گفت، اگر صلح به قیمت از دست دادن نظام جمهوریت و دستاوردهای هجده ساله ما باشد، برای ما قابل قبول نیست و ما آن صلح را نمی‌خواهیم و نمی خواهیم که یک بار دیگر به دوره‌ سیاه طالبان برگردیم.
بهلول ابراهیمی با مخالفت با نظام امارت، گفت که در امارت طالبانی سرنوشت مردم به دست چند ملا است و برای مردم تعیین و تکلیف می‌کنند.
ابراهیمی نیز افزود، در نظام امارت طالبان از مکتب و دانشگاه، آزادی بیان، حقوق زن و حقوق بشری هم خبری نیست و این چیزی است که با شرایط فعلی جامعه سازگار نیست.
او تاکید کرد، ما از نظام جمهوری حمایت می‌کنیم، چون در نظام جمهوریت تعیین سرنوشت در دست خود مردم است و خواسته‌های مردم در نظر گرفته می‌شود.
امارت یعنی برگشت به دو دهه قبل
کارشناسان معتقد است که امارت طالبانی با شرایط فعلی جامعه افغانستان سازگار نیست و نمی‌تواند جواب‌گوی نیازمندهای مردم در عصر کنونی باشد. آنها می‌گویند تنها نظام جمهوریت است که در این برهه زمانی پاسخگوی نیازمندهای مردم است.
نادر محسنی کارشناس امور سیاسی می‌گوید، امارت یک نظام کهنه و خود خواهانه است، و یکی از نظام‌های است که سال‌ها قبل قلمروها به وسیله آن اداره می‌شد. در این نظام تک محور و فرد محور، قدرت به دست چند فرد محدود است و هیچ گونه مسئولیت هم در برابر مردم قائل نیستند.
آقای محسنی می‌افزاید، دیدگاه‌ها در مورد نظام‌های دنیا بر این است که از تمرکز مطلق یک فرد در همه امورات کاسته شود و نظام‌های دموکراتیک و کثرت‌گرا به وجود آید، که همه مردم شراکت خود را در نظام حس کنند.
به نظر آقای محسنی، به هیچ وجه خودکامگی و انحصار قدرت در دست یک فرد و یا یک گروه خاص در قرن 21 جواب‌گوی نیازمندهای جوامع بشری امروزی نیست.
محسنی افزود، تنها نظامی که در شرایط کنونی در افغانستان می‌تواند مفید باشد، نظام جمهوریت است. در نظام‌های جمهوری، حکومت برخاسته از اراده مردم و نماینده مردم برای اعمال حاکمیت‌شان است.
او علاوه کرد، طالبان هم باید به عنوان بخش از مردم افغانستان برای بدست آوردن قدرت با میکانیزم‌های دموکراتیک و امروزی وارد عرصه سیاسی شود که برای همه قابل پذیرش است.
محمد امین رشادت استاد دانشگاه و کارشناس امور سیاسی نیز گفت، در نظام امارت قدرت از آن مردم نیست، مردم در حاشیه چنین نظامی قرار دارند، اما در نظام جمهوریت قدرت از آن مردم است و در قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان هم ذکر شده که حاکمیت ملی از آن مردم افغانستان است.
آقای رشادت افزود، در نظام جمهوریت حکومت از سه قوه تشکیل می‌شود که عبارت از قوه مقننه، قوه اجرائیه و قوه قضائیه است که اعضای هر سه قوه توسط خود مردم انتخاب می‌شود.
آقای رشادت علاوه کرد، در قوه مقننه و قوه اجرائیه مردم به طور مستقیم نمایندگان خود را انتخاب می‌کند و در قوه قضائیه به طور غیر مستقیم؛ یعنی به جای مردم، نمایندگان مردم در تعیین آن نقش دارد؛ اما در امارت و آن هم از نوع طالبانی مردم هیچ گونه دخالت در نظام سیاسی کشور خود ندارند و به جای مردم چند فرد مشخص تصمیم می‌گیرند.
آقای رشادت نیز بر مفید بودن نظام جمهوری، افزود که آزادی بیان و رسانه‌ها، نهادهای مدنی، حقوق زنان و حقوق بشر و مجموعه همه این نهادها؛ با خون دادن دو دهه شهروندان به دست آمده و درخت نوپای دموکراسی رشد کرده است؛ نمی‌خواهیم آن آسیب بیند.
علاوه بر شهروندان، مقام‌های عالی کشور نیز بر نظام جمهوری تاکید دارند و می‌گویند صلحی را می‌خواهیم که نظام جمهوری حفظ شود و دستاوردهای هجده ساله مردم نادیده گرفته نشود.
اکنون نهمین دور گفتگوهای نمایندگان ایالات متحده امریکا و طالبان پایان یافته است اما نتیجه دقیق آن به رسانه‌ها داده نشده است. زلمی خلیل‌زاد به منظور شریک کردن نتیجه گفتگوها به کابل آمده است.